De Chinese president Xi Jinping heeft opgeroepen tot een nauwere samenwerking tussen China en Rusland om de ontwikkeling naar een multipolaire wereldorde te bevorderen. Zijn uitspraak komt op een moment waarop de internationale machtsverhoudingen onder druk staan en de spanningen tussen grote economische en militaire mogendheden toenemen.

Xi deed de uitspraak woensdag tijdens een ontmoeting met de Russische president Vladimir Putin in de Chinese stad Shenzhen, waar de top van het Aziatisch-Pacifisch Economisch Samenwerkingsverband (APEC) wordt gehouden. Beide leiders spraken hun steun uit voor een nauwere strategische samenwerking en benadrukten het belang van hun onderlinge betrekkingen in een periode van internationale onzekerheid.

Xi stelde dat China en Rusland concrete stappen moeten zetten om hun brede samenwerking te verdiepen en gezamenlijk richting moeten geven aan een wereldorde waarin niet één of enkele landen de dominante positie innemen.

Putin sprak zich eveneens kritisch uit over de bestaande internationale machtsverhoudingen. Volgens hem hebben westerse landen hun vroegere economische overwicht verloren. Hij omschreef de Europese positie als een periode van 'vernederende achteruitgang' en stelde dat sancties, invoerheffingen en exportbeperkingen steeds minder effectief zijn als instrumenten om concurrerende economieën onder druk te zetten.

De Russische president verdedigde daarmee indirect de economische positie van zijn land, dat sinds de invasie van Oekraïne in februari 2022 met omvangrijke westerse sancties wordt geconfronteerd. Volgens Putin hebben deze maatregelen Rusland niet kunnen tegenhouden en zijn zij er niet in geslaagd de Russische economie te breken.

De Canadese premier Mark Carney heeft de uitspraken van Putin tegengesproken. Hij stelde dat de sancties tegen Rusland wel degelijk effect hebben en dat de gevolgen daarvan onder meer merkbaar zijn bij Russische financiële instellingen en personen uit de economische elite.

Volgens Carney blijven de sancties zwaar wegen en zullen deze worden voortgezet zolang de oorlog in Oekraïne voortduurt. Zijn reactie onderstreept dat er binnen de internationale gemeenschap grote verschillen bestaan over de effectiviteit van economische sancties als middel om politieke en militaire druk uit te oefenen.

China profileert zich als voorstander van vrijhandel

Naast de geopolitieke toenadering met Rusland probeert China zich tijdens de APEC-top nadrukkelijk te presenteren als voorstander van internationale economische samenwerking en vrijhandel.

Xi waarschuwde voor de toenemende bescherming van nationale markten en het gebruik van handelsbeperkingen. Zijn opmerkingen worden gezien als indirecte kritiek op het handelsbeleid van de Amerikaanse president Donald Trump, die onder het motto America First invoerheffingen heeft opgelegd aan zowel bondgenoten als economische rivalen.

De Chinese president riep op tot handhaving van het multilaterale handelssysteem, met de Wereldhandelsorganisatie (WTO) als centraal kader. Ook pleitte hij voor het verminderen van handelsbarrières, het verruimen van markttoegang en een stabiele internationale toeleveringsketen.
De Russische president Vladimir Putin (links) en de Chinese president Xi Jinping schudden elkaar de hand in de marge van de APEC-top in Shenzhen, in de Zuid-Chinese provincie Guangdong. (Foto: AP)

China wil volgens Xi zijn productie- en dienstensector verder openstellen voor buitenlandse ondernemingen. Daarmee probeert Beijing zich te profileren als een voorspelbare handelspartner in een periode waarin internationale handelsrelaties onder druk staan.

De Amerikaanse beperkingen op de toegang van China tot geavanceerde technologie, waaronder computerchips voor toepassingen op het gebied van kunstmatige intelligentie (AI), vormen een belangrijk onderdeel van de economische rivaliteit tussen beide landen.

Trump aangekomen, trilateraal overleg donderdag
De aandacht richt zich inmiddels ook op de komst van Trump naar Shenzhen. De Amerikaanse president is woensdag in China aangekomen en werd op de luchthaven persoonlijk verwelkomd door Xi. Daarmee beantwoordde de Chinese leider het ontvangstgebaar dat Trump tijdens Xi's bezoek aan de Verenigde Staten in september maakte.

Trump en Putin hebben elkaar inmiddels ook begroet en de hand geschud tijdens de bijeenkomst in Shenzhen.

Donderdag staat een bijzonder overleg tussen de drie leiders op het programma. Het wordt de eerste trilaterale ontmoeting tussen Trump, Xi en Putin. Volgens de berichtgeving kunnen onder meer de oorlog in Oekraïne, het conflict met Iran, handelsbetrekkingen, kunstmatige intelligentie en nucleaire ontwapening aan de orde komen.

De mogelijke bespreking van Oekraïne is bijzonder gevoelig. Er bestaat bezorgdheid dat de drie grote mogendheden afspraken zouden kunnen maken over de toekomst van het land zonder dat Oekraïne zelf aan de onderhandelingstafel zit. Ook Europese landen volgen de ontwikkelingen nauwlettend.

Putin heeft inmiddels aangegeven dat hij hoge verwachtingen heeft van het overleg. Hij ziet mogelijkheden voor concrete resultaten en stelt dat samenwerking noodzakelijk is in een wereld die steeds verder verdeeld raakt.

Handelsbestand tussen Washington en Beijing
Een ander belangrijk onderwerp tijdens de top is het handelsbestand tussen de Verenigde Staten en China. De twee economische grootmachten proberen hun handelsconflict beheersbaar te houden. De bestaande afspraken zijn verlengd tot 10 januari 2027, maar het is nog onzeker of daarna een verdere verlenging of een bredere overeenkomst mogelijk is.

De onderhandelingen gaan onder meer over invoerheffingen, Amerikaanse exportbeperkingen voor geavanceerde technologie en Chinese beperkingen op de uitvoer van belangrijke grondstoffen.

De APEC-top, die in 1989 werd opgericht, telt 21 economieën en vertegenwoordigt ongeveer 2,7 miljard mensen. De aangesloten economieën zijn samen goed voor meer dan de helft van het mondiale bruto binnenlands product.

Naast handel staan ook technologische innovatie, kunstmatige intelligentie en economische samenwerking op de agenda.

De ontwikkelingen in Shenzhen laten zien hoe nauw economische belangen en geopolitieke verhoudingen met elkaar verweven zijn geraakt. Terwijl China en Rusland pleiten voor een wereldorde met meerdere machtscentra, blijft de verhouding met de Verenigde Staten bepalend voor de toekomst van internationale handel en veiligheid.