“Dokter, ik durf ’s avonds bijna niet meer te slapen.”
Voor mij zit een bejaarde patiënte. Haar bloeddruk is redelijk onder controle, haar nierfunctie is stabiel. Medisch gezien gaat het eigenlijk best goed. Maar zij maakt zich zorgen.
“Wat houdt u dan wakker?” vraag ik.
“Die rovers, dokter. Je hoort elke dag iets. Ik woon alleen. Bij ieder geluid denk ik dat iemand binnenkomt.”
Ze vertelt dat ze meerdere keren controleert of alle deuren op slot zijn. Soms blijft ze tot diep in de nacht wakker. Niet vanwege pijn of benauwdheid, maar uit angst.

En daar zit je dan als dokter. Met je bloeddrukmetingen, laboratoriumuitslagen en medicatielijst. Allemaal nuttige instrumenten. Alleen staat er nergens in de medische richtlijnen hoeveel extra sloten je moet voorschrijven tegen de angst voor een roofoverval.
Een andere patiënt klaagt dat zijn bloeddruk de laatste tijd hoger is.
“Gebruikt u uw medicijnen nog regelmatig?” vraag ik.
“Ja dokter, maar sinds ze mijn buurman hebben beroofd, ben ik constant gespannen. Bij ieder geluid buiten ga ik kijken.”
Zijn buurman werd overvallen. Hijzelf niet. Toch heeft de gebeurtenis ook zijn dagelijks leven veranderd.

Dat is misschien wel een van de meest onderschatte gevolgen van criminaliteit.
De slachtoffers zijn niet alleen degenen die worden beroofd, mishandeld of vermoord. Ook familieleden, buren en mensen die voortdurend met dergelijke berichten worden geconfronteerd, kunnen de gevolgen ondervinden.
En die berichten zijn de afgelopen dagen bijzonder zorgwekkend.
Een man doodgeschoten bij een gewapende overval in Geyersvlijt. Een dodelijk schietincident op een bankterrein. Een 77-jarige vrouw die met een vuurwapen wordt bedreigd voor haar halsketting. Leerkrachten die op school tijdens schooltijd zijn beroofd. Meerdere gewelddadige berovingen, waarbij slachtoffers zelfs steekverwondingen oplopen.
Het lijkt soms alsof de dagelijkse nieuwsberichten zijn veranderd in een veiligheidsbulletin waarin je vooral hoopt dat jouw buurt vandaag niet wordt genoemd.

Natuurlijk betekent een reeks ernstige incidenten niet automatisch dat de criminaliteit statistisch is toegenomen. Daarvoor zijn betrouwbare cijfers nodig. Maar de maatschappelijke onrust is voelbaar. En angst wacht niet op de publicatie van criminaliteitsstatistieken.

Inmiddels investeren burgers steeds meer in hun eigen veiligheid.
Buurtwacht. Buurt Whatsapp groep. Meer dievenijzer. Extra sloten. Camera's. Alarmsystemen. Waakhonden. Buitenverlichting.
De Surinaamse woning heeft meer weg van een zwaar beveiligde inrichting dan van een plek waar je rustig thuiskomt.
En wie dat allemaal niet kan betalen?
Die moet het voorlopig doen met een goed slot, een oplettende buurman en veel hoop.

Het wrange is dat we langzaam dreigen te wennen aan een samenleving waarin veiligheid steeds meer een individuele verantwoordelijkheid wordt. Maar veiligheid is geen luxeproduct dat alleen beschikbaar mag zijn voor mensen die zich voldoende beveiliging kunnen veroorloven.
De gevolgen voor de volksgezondheid zijn bovendien reëel. Langdurige angst en stress kunnen bijdragen aan slaapproblemen, verhoogde bloeddruk, hartkloppingen en psychische klachten. Mensen worden voorzichtiger, vermijden bepaalde plaatsen en beperken hun sociale activiteiten.

Vooral ouderen en mensen die alleen wonen, kunnen hierdoor steeds meer geïsoleerd raken. Een samenleving waarin mensen bang zijn om hun eigen erf op te gaan, heeft dus niet alleen een veiligheidsprobleem. Zij heeft ook een gezondheidsprobleem.

De overheid heeft hierin een primaire verantwoordelijkheid. Politie en justitie moeten voldoende middelen, personeel en ondersteuning krijgen om criminaliteit effectief te voorkomen, op te sporen en te bestrijden. Tegelijkertijd verdienen ook de maatschappelijke oorzaken van criminaliteit aandacht.

Dat vraagt meer dan geruststellende verklaringen na ieder ernstig incident. Want een persbericht kan misschien de samenleving informeren, maar het helpt mijn bejaarde patiënte niet om vannacht rustig te slapen.
Aan het einde van het consult vraagt ze mij:
“Dokter, wat kan ik doen om minder bang te zijn?”
We bespreken wat haar kan helpen om beter te slapen en zich veiliger te voelen.
Maar eigenlijk zou ik haar het liefst iets anders kunnen vertellen.

Dat ze zich in haar eigen huis geen zorgen hoeft te maken over haar veiligheid.
Want een goede nachtrust begint niet altijd met een slaaptablet.
Soms begint die met een veilig land.

Khalid Saboerali

Disclaimer:
Dit stuk betreft een persoonlijke maatschappelijke beschouwing gebaseerd op professionele ervaringen binnen de gezondheidszorg. De inhoud bevat geen informatie die herleidbaar is tot individuele patiënten, collega's of specifieke zorginstellingen.