De Verenigde Staten maken zich op voor de tussentijdse verkiezingen van dinsdag 3 november. De strijd om de zetels in het Congres geldt als een belangrijke graadmeter voor de steun aan president Donald Trump, die aan zijn tweede ambtstermijn bezig is. De Republikeinen verdedigen hun meerderheden in zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat, terwijl de Democraten hopen met verkiezingswinst de politieke ruimte van de president te beperken.

Een van de belangrijkste strijdtonelen is Californië, de dichtstbevolkte Amerikaanse staat. Daar kan een hertekening van de kiesdistricten de Democraten extra zetels opleveren. Tegelijkertijd zijn de spanningen over de verkiezingsorganisatie opgelopen. De federale regering en de Californische autoriteiten staan tegenover elkaar over vermeende onregelmatigheden op de kiezerslijsten, waarbij de rechter de regering-Trump inmiddels beperkingen heeft opgelegd.

De verkiezingen gaan daarmee niet alleen over de samenstelling van het Congres. Ook de economie, immigratie, de betrouwbaarheid van het verkiezingsproces en de grenzen van de presidentiële macht staan op het spel.

Bij de Amerikaanse midterms kiezen kiezers niet voor een nieuwe president, maar bepalen zij welke partijen de komende twee jaar het Congres beheersen. Alle 435 zetels in het Huis van Afgevaardigden zijn verkiesbaar. Daarnaast wordt gestemd over 35 Senaatszetels, waaronder twee speciale verkiezingen.

Het Huis en de Senaat vormen samen het Amerikaanse parlement. Zij behandelen wetgeving, beslissen over federale uitgaven en oefenen toezicht uit op de regering. Een partij die een meerderheid in een of beide kamers verliest, kan het moeilijker krijgen om haar politieke agenda uit te voeren.

Voor Trump is de inzet bijzonder groot. Een Democratische meerderheid in het Huis zou de presidentiële regering kritischer kunnen controleren en de politieke onderhandelingen over wetgeving bemoeilijken. Een machtswisseling kan ook gevolgen hebben voor onderzoeken naar het beleid van de regering.

De Democraten hebben volgens recente landelijke peilingen een voorsprong op de Republikeinen in de voorkeur voor het Congres. Dat betekent echter niet automatisch dat zij de meerderheid zullen behalen. De uitslag hangt af van de afzonderlijke districten, de opkomst en de verdeling van de stemmen over de verschillende staten.

Economie en koopkracht wegen zwaar
De economie is een van de bepalende thema's in de verkiezingsstrijd. Kiezers maken zich zorgen over de kosten van levensonderhoud, de prijzen aan de pomp en de betaalbaarheid van huisvesting en gezondheidszorg.

Uit een Reuters/Ipsos-peiling die op 26 oktober werd gepubliceerd, bleek dat 73 procent van de ondervraagden vond dat de kosten van levensonderhoud zich in de verkeerde richting ontwikkelden. Onder geregistreerde kiezers stonden de Democraten in dezelfde peiling met 47 procent tegenover 36 procent voor de Republikeinen bij de vraag op welke partij zij zouden stemmen voor het Congres. Onder waarschijnlijke kiezers bedroeg de voorsprong 53 tegen 44 procent.

De cijfers wijzen op onvrede over de economische situatie en vormen een mogelijke waarschuwing voor de Republikeinen. Peilingen zijn echter momentopnamen en geen voorspellingen die een verkiezingsuitslag garanderen. Bovendien kunnen lokale economische omstandigheden en de populariteit van individuele kandidaten een belangrijke rol spelen.

Voor Trump staat er meer op het spel dan de beoordeling van afzonderlijke beleidsmaatregelen. De midterms worden ook gezien als een oordeel over zijn leiderschap, zijn immigratiebeleid en de koers die de Verenigde Staten sinds zijn terugkeer in het Witte Huis varen.

Californië: kiesdistrictsgrenzen als inzet
Californië neemt een bijzondere plaats in de verkiezingen in. De staat heeft 52 zetels in het Huis van Afgevaardigden, meer dan enige andere Amerikaanse staat. Republikeinen bezetten daarvan slechts een klein deel, maar verschillende districten waren traditioneel competitief of gunstig voor de Republikeinse partij.

De Democratische gouverneur Gavin Newsom stelde een hertekening van de congresdistricten voor als tegenreactie op Republikeinse staten die hun eigen grenzen hadden aangepast om de kansen van Republikeinse kandidaten te vergroten.

Californische kiezers keurden in 2025 Proposition 50 goed. Daarmee werd de bestaande onafhankelijke commissie die de grenzen van de congresdistricten vaststelt tijdelijk buiten werking gesteld voor de nieuwe indeling. De nieuwe kaart moet volgens de Californische autoriteiten tot en met de verkiezingen van 2030 worden gebruikt.

De nieuwe grenzen zijn bedoeld om Democratische kandidaten in verschillende districten betere kansen te geven. Het doel is om de partij mogelijk vijf extra zetels te bezorgen. Dat zou belangrijk kunnen zijn in het Huis, waar de Republikeinse meerderheid klein is.

De strategie heeft echter ook onvoorziene gevolgen. Door de nieuwe indeling komen sommige zittende Republikeinse afgevaardigden tegenover elkaar te staan. Zo zijn Ken Calvert en Young Kim in een situatie beland waarin zij om dezelfde zetel concurreren.

De hertekening illustreert hoe de grenzen van kiesdistricten de politieke machtsverhoudingen kunnen beïnvloeden, nog voordat een kiezer zijn stem uitbrengt. Voorstanders zien de ingreep als een noodzakelijke tegenzet tegen Republikeinse herindelingen elders in het land. Critici waarschuwen dat beide partijen hiermee de onafhankelijke vertegenwoordiging van kiezers onder druk zetten.

Strijd om de Californische kiezers
In het 22e congresdistrict, in de landbouwrijke Central Valley, neemt de Republikeinse afgevaardigde David Valadao het op tegen de Democratische uitdager Randy Villegas. Het district is door de nieuwe grenzen competitiever geworden.

De campagne draait onder meer om de kosten van levensonderhoud, gezondheidszorg en het immigratiebeleid van de regering-Trump. Dat laatste onderwerp is van bijzonder belang in een regio waar veel gezinnen afhankelijk zijn van werk in de landbouw en waar immigratie een grote maatschappelijke en economische rol speelt.

Ook het 48e district, in delen van San Diego County nabij de Mexicaanse grens, wordt nauwlettend gevolgd. De Republikeinse afgevaardigde Darrell Issa heeft besloten niet opnieuw kandidaat te zijn. De Republikein Jim Desmond en de Democratische kandidaat Marni von Wilpert strijden om de opengevallen zetel.

De uitkomst van dergelijke races kan van grote betekenis zijn voor de landelijke machtsverhoudingen. Als de Democraten meerdere Republikeinse districten weten te winnen, wordt hun kans op een meerderheid in het Huis groter. De nieuwe districtskaarten bieden hun kansen, maar leveren geen automatische verkiezingswinst op.

Verkiezingsstrijd raakt aan rechtsstaat
In de aanloop naar de verkiezingen is ook een juridisch conflict tussen de federale regering en Californië opgelaaid. Het Amerikaanse ministerie van Justitie onderzoekt beweringen dat niet-Amerikaanse staatsburgers op Californische kiezerslijsten staan en mogelijk illegaal hebben gestemd.

De federale regering heeft aangedrongen op maatregelen rond ongeveer 20.000 personen van wie zij vermoedt dat zij niet stemgerechtigd zijn. De Californische autoriteiten betwisten de betrouwbaarheid van de gegevens en verzetten zich tegen het apart zetten van stembiljetten op basis van die beschuldigingen.

Een federale rechter in Californië wees een verzoek van de regering af om de betrokken stembiljetten afzonderlijk te behandelen. De rechter oordeelde dat de gevraagde maatregel op juridische bezwaren stuit en het risico met zich meebrengt dat geldige stemmen buiten de telling worden gehouden.

Daarna heeft een andere federale rechter de regering-Trump tijdelijk verboden om verkiezingsfunctionarissen onder druk te zetten of met strafrechtelijke vervolging te dreigen wanneer zij volgens de geldende regels stembiljetten verwerken. De maatregel geldt voorlopig tot 16 november.

De regering heeft daarnaast dagvaardingen laten uitgaan naar verkiezingsfunctionarissen in Californië in het kader van het onderzoek. De juridische strijd is daarmee vlak voor de verkiezingsdag verder aangescherpt.

De beschuldigingen over niet-stemgerechtigde kiezers zijn niet hetzelfde als bewezen verkiezingsfraude. De onderzoeken en rechtszaken moeten duidelijk maken welke feiten er zijn en welke maatregelen wettelijk zijn toegestaan. De kwestie raakt aan een fundamenteel beginsel van de Amerikaanse verkiezingen: de verantwoordelijkheid voor de praktische organisatie ervan ligt in belangrijke mate bij de staten en lokale autoriteiten, binnen de grenzen van de federale wetgeving.

De komende dagen zal blijken of de juridische conflicten verdere gevolgen hebben voor de verkiezingsorganisatie of de verwerking van stemmen.

Ook de strijd om het gouverneurschap
Californië kiest eveneens een nieuwe gouverneur, omdat Newsom aan het einde van zijn ambtstermijn komt. De belangrijkste kandidaten zijn de Democraat Xavier Becerra, voormalig minister van Volksgezondheid en Sociale Zaken onder president Joe Biden, en de Republikein Steve Hilton, een politiek commentator.

Becerra heeft in recente peilingen een duidelijke voorsprong. Een peiling van Emerson College, gepubliceerd eind oktober, gaf hem 60 procent tegenover 33 procent voor Hilton; na een aanvullende vraag aan onbesliste kiezers liep de verhouding op tot 64 tegen 36 procent.

De campagne draait onder meer om de hoge kosten van levensonderhoud, huisvesting, criminaliteit, energieprijzen en immigratie. Hilton probeert onvrede over de economische en sociale problemen in de staat uit te buiten. Becerra probeert daarentegen de Republikeinse kandidaat te verbinden aan het beleid van Trump, die in Californië weinig populair is.

Hoewel de gouverneursverkiezing niet rechtstreeks bepaalt welke partij het Congres controleert, is zij wel een belangrijke indicator van de politieke stemming in de staat. Een overtuigende Democratische overwinning zou de partij een impuls kunnen geven, maar kan niet zonder meer worden vertaald naar de uitslag van de congresverkiezingen.

Waarom de uitslag ook buiten de VS telt
De Amerikaanse midterms hebben gevolgen die verder reiken dan de landsgrenzen. De Verenigde Staten spelen een centrale rol in de wereldeconomie, internationale veiligheid en de financiering van ontwikkelings- en humanitaire programma's.

Een veranderde machtsverhouding in het Congres kan invloed hebben op de goedkeuring van begrotingen, de financiering van buitenlandse hulp en de ruimte voor de president om zijn binnenlandse en buitenlandse beleid uit te voeren. Dat betekent niet dat een Democratische meerderheid automatisch tot een koerswijziging in het buitenlandbeleid leidt. De president behoudt belangrijke bevoegdheden, maar het Congres kan de uitvoering van beleid beïnvloeden via wetgeving, begrotingsbesluiten en toezicht.

Voor landen in het Caribisch gebied, waaronder Suriname, is de politieke koers van Washington van belang vanwege handel, migratie, regionale veiligheid, klimaatfinanciering en de samenwerking op het gebied van drugsbestrijding. De concrete gevolgen van de verkiezingen zullen afhangen van welke partij de meerderheid behaalt en welke prioriteiten zij vervolgens stelt.

De midterms zijn daarom ook buiten de Verenigde Staten relevant: zij geven een aanwijzing over de politieke ruimte die Trump in de tweede helft van zijn ambtstermijn zal hebben en over de mate waarin het Congres bereid is zijn beleid te steunen of juist af te remmen.

Een referendum zonder presidentsverkiezing
De verkiezingen van 3 november zijn geen rechtstreekse stemming over het presidentschap. Trump blijft in functie, ongeacht de uitslag. Toch kunnen de midterms uitgroeien tot een belangrijk oordeel over zijn beleid en leiderschap.

Voor de Republikeinen is het doel hun meerderheid in beide kamers te behouden. De Democraten hopen dat de onvrede over de economie en het optreden van de regering voldoende steun oplevert om het Huis, en mogelijk ook de Senaat, over te nemen.

Californië laat zien hoe verschillende kwesties in deze strijd samenkomen: de invloed van partijpolitieke herindeling, de zorgen van kiezers over hun koopkracht, de immigratiepolitiek en de discussie over de onafhankelijkheid van verkiezingsfunctionarissen.

De beslissende vraag is niet alleen welke partij de meeste stemmen behaalt, maar ook hoe die stemmen over de districten worden verdeeld. Pas wanneer de resultaten bekend zijn, wordt duidelijk hoeveel ruimte de Amerikaanse kiezers Trump laten om zijn politieke agenda in de resterende twee jaar van zijn ambtstermijn voort te zetten.