De Nationale Assemblée heeft de afgelopen tien jaar gewerkt met een ingesteld ombudsbureau, waar klachten van burgers worden opgevangen, maar er is geen permanente wettelijke basis om het ombudsgebeuren als vast onderdeel van het parlement te verankeren.

Het ombudsbureau binnen De Nationale Assemblée werd in het leven geroepen onder de toenmalige voorzitter Jennifer Geerlings-Simons om burgers een forum te bieden waar zij met hun klachten terecht konden. Honderden klachten, petities en andere verzoeken werden na de instelling van het bureau ingediend. Reeds toen werd gewezen op de noodzaak van verdere institutionalisering van het bureau.

In de afgelopen jaren heb ik meegemaakt dat het ombudsbureau een laagdrempelig aanspreekpunt is geworden. Het onderzoekstraject en de toepassing van hoor en wederhoor om een klacht gegrond of ongegrond te verklaren, zijn echter weggevallen. Ook is gebleken dat de behandeling van de ingediende klachten in de afgelopen vijf jaar niet altijd onpartijdig is geweest en niet aan een vastgestelde procedure was verbonden. Het inschakelen van het ombudsbureau voor partijpolitieke of politiek getinte klachten heeft bovendien het neutrale functioneren aangetast.

De Nationale Assemblée, als hoogste politieke orgaan van de staat, bestaat uit volksvertegenwoordigers die lid zijn van diverse politieke partijen. Burgers wenden zich vaak tot het parlement met klachten over het overheidsbeleid, traag werkende ministeries of besluiten van de regering. Het controleren van de regering is een kerntaak van DNA-leden, waardoor een klacht van een burger over de regering al snel een politieke lading krijgt. Sommige burgers kiezen dan ook bewust een parlementslid of een fractie van een politieke partij uit om hun grieven te deponeren. Het is de taak van DNA-leden om gebruik te maken van de officiële parlementaire instrumenten, zoals het stellen van mondelinge of schriftelijke vragen aan de regering, het indienen van moties of het voeren van discussies in de openbare vergadering.

Hoewel het ombudsbureau in de basis is opgericht om burgers te helpen bij het oplossen van vastgelopen problemen, is de koppeling met het politieke veld in de praktijk dus nooit volledig afwezig geweest.

De balans
De balans tussen politiek gekleurde klachten van burgers via DNA-leden en de onafhankelijkheid van het ombudsbureau binnen De Nationale Assemblée zal moeten worden gewaarborgd door strikte wettelijke en procedurele regels, objectieve klachtenprotocollen en een heldere scheiding der machten. Hiervoor zal de wettelijke instelling van een onafhankelijke Nationale Ombudsman noodzakelijk zijn.

1. De ombudsman zal elke klacht, ongeacht wie deze indient of aandraagt, toetsen aan objectieve criteria van behoorlijk bestuur en wetgeving.
2. Klachten die gericht zijn op politiek gewin, smaad of het frustreren van beleid zonder juridische of feitelijke gronden, moeten door het bureau niet-ontvankelijk worden verklaard.
3. De benoeming, het mandaat en de financiering van de ombudsman moeten wettelijk worden vastgelegd. Politieke beïnvloeding moet zoveel mogelijk worden geminimaliseerd.
4. DNA-leden mogen geen instructiebevoegdheid hebben; doorverwijzen mag wel. De ombudsman mag niet optreden als verlengstuk van een politieke fractie.
5. DNA-leden controleren de regering, zoals eerder aangegeven, via parlementaire instrumenten op macroniveau. De ombudsman helpt burgers die zijn vastgelopen in het bureaucratische systeem op microniveau.
6. De ombudsman zal openbare verslagen en jaarverslagen moeten uitbrengen, waarin alle behandelde klachten op transparante wijze worden gedeeld.

Met de wettelijke instelling van een onafhankelijke Nationale Ombudsman worden de belangrijkste voordelen bereikt:
1. Versterking van de rechtsbescherming van burgers tegen onbehoorlijk overheidshandelen.
2. Bevordering van transparantie, integriteit en goed bestuur binnen de publieke sector.
3. Verbetering van de dienstverlening en van het vertrouwen van burgers in de overheid door aanbevelingen en structurele verbeteringen.
4. Voorkoming van langdurige en kostbare juridische procedures door de reeds aanwezige laagdrempelige klachtbehandeling en bemiddeling.
5. Afstemming op internationale normen en verdragen, waarmee Suriname aansluit bij internationaal erkende beginselen van behoorlijk bestuur en mensenrechten.

Het is duidelijk dat het ombudsbureau binnen De Nationale Assemblée moet kunnen functioneren als een onafhankelijke controle-instantie. Het ondersteunt de democratische rechtsstaat en beschermt burgers tegen schendingen door de overheid.

De beleidsintenties van de regering zijn erop gericht om overheidsklachten zoveel mogelijk te centraliseren via burgermeldpunten. Dit beleidsvoornemen zal het politieke gewin dat verbonden is aan het oplossen van individuele burgerklachten via een cultuur van cliëntelisme, minimaliseren.

Politiek wantrouwen, onbehoorlijk bestuur en corruptie kunnen worden teruggedrongen met een goed functionerende ombudsman. De Nationale Assemblée is samen met de regering dan ook bezig met de voorbereidende werkzaamheden voor wet- en regelgeving, die de versterking van de democratische rechtsstaat, goed bestuur en de bescherming van de rechten van iedere burger moeten bevorderen.

Jennifer Vreedzaam
Lid van De Nationale Assemblée