Bibis krijgt vragen over persvrijheid na presidentieel verbod omstreden boek

Zaak verkeerd aangepakt

Minister Albert Ramdin van Buitenlandse Zaken, International Business en Internationale Samenwerking (Bibis) is de afgelopen dagen geconfronteerd met vragen van buitenlandse missies over de waarborging van persvrijheid en het recht op vrije meningsuiting door de regering. Dit gebeurde naar aanleiding van acties van president Chandrikapersad Santokhi om het boek van de ondernemer Gerard van den Bergh, ‘Corruptie op het hoogste niveau – Zakendoen in Suriname’, in de ban te doen.

Tekst Ivan Cairo

Beeld Gerard van den Bergh/Kabinet van de president

Het staatshoofd voerde aan dat zijn staatsiefoto zonder zijn toestemming op de omslag van het boek is geplaatst en hij zo in samenhang met de titel wordt gekoppeld aan corruptie. Dat is niet alleen schadelijk voor zijn reputatie als president, maar ook voor het imago van Suriname.

Intussen heeft advocaat Gerold Sewcharan, die ook voorzitter is van politieke partij PRO, en namens de president en de staat Suriname de juridische acties had ondernomen, zich uit deze zaak teruggetrokken. Daartoe besloot hij na forse kritiek vanuit zijn partij en de samenleving.

Accent verlegd

Ramdin zegt tegen de Ware Tijd dat door een “ongelukkige samenloop van omstandigheden” de focus van de actie van Santokhi is komen te liggen op boekhandel Vaco, de beoogde distributeur van het boek, en de Ware Tijd, terwijl de pijlen direct hadden moeten worden gericht op de schrijver en uitgever. De boekhandel werd per deurwaardersexploot gevraagd de verkoop van het boek onmiddellijk te stoppen en al verkochte exemplaren terug te halen. De krant werd, eveneens via de deurwaarder, opgedragen de foto van de cover van het boek van haar website te verwijderen en uit de editie, die toen al gedrukt en volop in circulatie was.

De focus had alleen moeten worden gelegd op het gebruik van het staatsieportret van de president, meent Ramdin nu. “Het gebruik van een staatsieportret moet met toestemming. Het mag niet zomaar, omdat het gebonden is aan protocollen. De regels over het portretrecht zijn overtreden”, aldus de bewindsman.

Dat er een link wordt gelegd tussen de foto van de president op de omslag van het boek en corruptie is “subjectief”, omdat in het boek zelf het staatshoofd niet wordt beschuldigd, meent de bewindsman. “Ik betreur het daarom enorm dat de focus is gegaan naar persvrijheid en vrijheid van meningsuiting, omdat de president en ik groot voorstander daarvan zijn. Het is onfortuinlijk dat meer aandacht is gegaan naar deze zaken. Het hoefde niet. Het accent ligt nog steeds op de schrijver en de uitgever, de man en zijn vrouw”, stelt Ramdin.

Verboden

De minister voegt eraan toe dat de regering noch het Openbaar Ministerie (OM) opdracht heeft gegeven om kopers van het boek op te sporen en om verkochte exemplaren terug te halen. Dat is maandag in een verklaring ook door het OM ontkend (zie kaderstuk). Ramdin: “Er is geen sprake van censuur van het boek. Dat zou heel verregaand zijn, als boeken die in het bezit zijn van kopers worden teruggehaald zonder dat er een vonnis is van de rechter.”

Echter, president Santokhi stelde daags nadat de sommaties bij Vaco en de Ware Tijd waren gedropt, tegenover journalisten, dat ook berichtgeving over het boek een strafwaardige handeling zou zijn. “Dus als u dat gaat verspreiden bent u strafbaar. We hebben gezegd ‘het is onkan’. De justitiële autoriteiten en de PG zijn ingeschakeld. Er moet strafvorderlijk worden ingegrepen. Laten we het daarbij laten. Hoe meer je over het boek praat, geef je invulling aan de strafbare gedraging, omdat je het verspreidt. Het is verboden. Oké?” zei het staatshoofd tegen journalisten. Tot op dit moment is er geen enkel rechterlijk verbod op de publicatie, berichtgeving of verspreiding van het boek.

Verkeerde aanpak

Ramdin is naar aanleiding van deze ontwikkelingen de afgelopen dagen geconfronteerd met vragen van vertegenwoordigers van buitenlandse mogendheden en internationale organisaties in Suriname. Voor hem is dit een reden om te benadrukken dat in de democratie en in een land met goed bestuur persvrijheid een belangrijke rol vervult.

De minister geeft aan dat vanwege de korte tijdspanne tussen aankondiging van de verkoop van het boek en de dag waarop dat verkrijgbaar zou zijn – al de dag daarop – snel moest worden gehandeld. Echter, bij de strategie die toen is toegepast ging het mis.

In de nasleep van de acties van de president dreigt het imago van Suriname als land dat het recht op vrije meningsuiting respecteert beschadigd te worden. “Het is absoluut niet het geval dat de president aan censuur doet. De president is niet zo gebouwd, dat hij deze rechten wil beknotten”, neemt Ramdin de regeringsleider in bescherming.

Wat is gebeurd, ziet hij daarom als een “incident” dat echter niet goed is voor de samenleving. “De regering in haar totaliteit is voorstander van persvrijheid en het recht op vrije meningsuiting”, aldus de bewindsman. Hij erkent evenwel dat de internationale aandacht die deze zaak heeft gekregen het land geen goed doet. “Wanneer een buitenlandse ambassade je belt dan weet je dat dat is geregistreerd en ergens in een rapport zal opduiken”, zegt Ramdin.

De afgelopen drie jaar heeft Suriname zijn internationaal profiel kunnen versterken, meent hij, “en is het lastig dat ik steeds veel moet uitleggen wat mijn werk extra bemoeilijkt. We moeten voorzichtig zijn in ons handelen en wat we zeggen, want de internationale gemeenschap kijkt naar ons”. Niet alleen buitenlandse overheden, maar ook andere partners, potentiële buitenlandse investeerders en toeristen nemen notitie van ontwikkelingen die te maken hebben met persvrijheid en vrije meningsuiting. “Het heeft effect ja”, stelt de bewindsman over negatieve ontwikkelingen die te maken hebben met vrije meningsuiting en persvrijheid.

Naar aanleiding van het schrijven van de advocaat Gerold Sewcharan met betrekking tot het door Gerard van den Bergh uitgebrachte boek ‘Corruptie op het hoogste niveau – Zakendoen in Suriname’, is het Justitieel Interventieteam (JIT) op 26 januari 2024 een onderzoek gestart ter zake onder meer belediging, smaad en/of laster van de president van de Republiek Suriname en andere personen. Uit het voorlopige onderzoek is komen vast te staan dat de schrijver van het boek, via Boekhandel Vaco, zeventig boeken heeft opgestuurd voor verkoop, waarvan twaalf geschonken zouden moeten worden aan personen, zoals aangegeven door de schrijver, met de bedoeling deze te publiceren in de media. Enkele personen die het boek als geschenk hebben ontvangen, zijn opgeroepen door het JIT om gehoord te worden met betrekking tot de relatie tussen hen en de schrijver en om hen te vragen als zij bereid waren het boek vrijwillig af te staan. Eén persoon heeft het boek afgestaan. Nadat Boekhandel Vaco een advertentie in de media had geplaatst waarbij de kopers werden opgeroepen om het boek te retourneren, heeft één koper gehoor daaraan gegeven. Het Openbaar Ministerie benadrukt dat er geen opdracht is gegeven om kopers van het boek ‘Corruptie op het hoogste niveau – Zakendoen in Suriname’ op te sporen. Verder is er ook geen opdracht gegeven om een journalist aan te houden dan wel uit te zetten.