4 Februari 2024
16:02“Ik ben een witte pier. Als ik mijn verhaal vertel, verbaast het mensen dat ik ook een nazaat ben van een tot slaaf gemaakte uit Suriname.” Bert Kalle is tijdens de zoektocht naar zijn familieverhaal in Suriname erachter gekomen dat zijn overgrootmoeder een tot slaaf gemaakte was. Dat verhaal heeft hij in zijn boek ‘Mijn oma was een slavin’ vastgelegd.
Tekst Audry Wajwakana
Beeld Privécollectie
Aangezien nog het beeld bestaat dat alleen donkere mensen, nazaat van tot slaaf gemaakten zijn, vindt Bert Kalle het belangrijk dat zijn familieverhaal bekend wordt bij een breder publiek. Hij start daarom het project ’50 boeken voor Suriname’. Het is bedoeld om instellingen in Suriname met een bibliotheek en scholen een exemplaar te schenken.
“Ik was een Nederlander met een Surinaams achtergrond, maar in het afgelopen jaar is dat meer veranderd naar een Surinamer met een Nederlandse achtergrond”
De ‘witte’ Nederlander is in 1955 in Paramaribo geboren en heeft tot zijn zeventiende aan de Drambrandersgracht gewoond. Zijn vader die toen militair was van de Troepenmacht in Suriname (de voorloper van het Nationaal Leger) werd in 1972 naar Nederland overgeplaatst, waardoor hij als tiener, nadat hij de Calorschool (mulo) had afgerond ook naar Nederland vertrok voor verdere studie.
Door de jaren heen is hij enkele keren voor vakantie naar Suriname gekomen, maar in november 2022 was hij er met een missie: zijn Surinaamse roots zoeken. Hij heeft jarenlang van familieleden gehoord dat hij Inheemse voorouders moet hebben gehad. Om zeker van zijn afkomst te zijn besloot Kalle bij My Heritage in 2018 DNA-onderzoek te doen. Bij die test bleek dat hij 27 procent Engels, 10 procent Nigeriaans en de rest Nederlands is. Compleet verrast over de Nigeriaanse afkomst, besloot hij de familiegeschiedenis van zijn moederlijn te ontrafelen.
Nieuw licht op slavernijverleden
Een dag vóór zijn vertrek uit Suriname naar Nederland kreeg hij een foto van de man die met zijn betovergrootmoeder een kind kreeg. “En dan gaat het verhaal spelen dat ik een trotro heb gehad, die als slavin is geboren. In de loop der jaren is dat zwart zijn binnen de familielijn veranderd in een wit iemand. Ik was een Nederlander met een Surinaams achtergrond, maar in het afgelopen jaar is dat meer veranderd naar een Surinamer met een Nederlandse achtergrond”, onthult Kalle tegenover de Ware Tijd.
Hiermee wijst hij zijn Nederlands staatsburgerschap niet af, maar wil aangeven dat vanwege zijn familieonderzoek en het boek hij zich steeds meer en meer Surinamer voelt. Vorig jaar augustus bracht Kalle zijn boek uit dat goed in Nederland is ontvangen. Het is een verhaal over zijn zoektocht als ‘witte Nederlander’ naar zijn Surinaamse voorouders.
Met de DNA-test als startpunt en de steeds meer toegankelijk geworden archieven van het Nationaal Archief Suriname ontvouwt de geschiedenis zich parallel aan de zoektocht naar zijn afkomst en de taboe over zwart voorouderschap. “Met dit verhaal, 160 jaar na de afschaffing van de Nederlandse slavernij, werp ik een nieuw licht op het Nederlandse slavernijverleden en laat ik zien dat het een gedeeld verleden is dat zowel zwarte als witte Nederlanders raakt”, verklaart Kalle. Sinds hij ‘Mijn oma was een slavin’ heeft uitgebracht, komt hij steeds nieuwe (verre) familieleden tegen. Voor hem is dat steeds een aanwinst.
Bij de boekpresentatie was historische romanschrijfster Cynthia McLeod speciaal door hem uitgenodigd, omdat ze het voorwoord heeft geschreven met de toepasselijke odo ‘Yu kan kibri yu granma, ma yu no kan kibri en koso koso’ (Je kunt je grootmoeder verstoppen, maar niet haar kuchen). “En dat is ook precies de essentie die ik met mijn boek zoveel mogelijk wil uitdragen.” Tijdens het schrijven van ‘Mijn oma was een slavin’ werd hij zich er steeds meer van bewust dat hij hiermee een breder publiek zou moeten bereiken. Met name de Surinaamse bevolking zou hier ook kennis van moeten nemen.
Schenking
Vanuit Suriname werd hem gevraagd wanneer het boek in de voormalige kolonie verkrijgbaar zal zijn. “Dat is een probleem omdat het digitaal is en alleen in Nederland kan worden besteld op afroep. Het duurt ook een hele poos voordat het boek in Suriname aankomt.”
Hij is daarom het project ‘50 boeken voor Suriname’ begonnen. “Dit heb ik speciaal gedaan, omdat het boek 26 euro kost. Onbetaalbaar voor de gemiddelde Surinamer. Ik moest dus iets verzinnen om het verhaal ook in Suriname beschikbaar te stellen.
“Ik moest dus iets verzinnen om het verhaal ook in Suriname beschikbaar te stellen”
Het beste kan via een bibliotheek. Er zijn scholen, verzorgingstehuizen en andere organisaties die een bibliotheek hebben. Ik bedacht toen om tussen de vijftig en zeventig boeken naar Suriname te brengen en aan die instellingen te verstrekken.”
De auteur presenteert het boek op 13 maart tijdens de maandelijkse publieke bijeenkomst van de Schrijversgroep ’77 in Tori Oso. Dan zal hij ook vertegenwoordigers van instellingen als het Cultureel Centrum Suriname en verzorgingstehuizen een exemplaar overhandigen. Dat zal later ook gebeuren in Nickerie aan de middelbare scholen en de districtscommissaris. De voorouders van Kalle komen daar vandaan.
Het boekproject wordt deels door hem zelf gefinancierd. Daarnaast wordt hij ondersteund door zijn uitgeverij Boekscout, in de vorm van korting. De royalty’s van het boek worden ook ingezet om het project te realiseren. Ook MyHeritage en de Taalunie in Suriname ondersteunen het project.
Kalle: “Voor dit project is geen winstoogmerk van toepassing. De boeken dienen gratis te worden verstrekt. Het lenen bij de bibliotheek moet gratis zijn of betaalbaar voor wie het boek wil lezen.” Indien na afronding van het project geld overblijft wil hij in overleg de bestemming in Suriname besteden. Kalle denkt hierbij aan steun voor Surinaamse bibliotheken of culturele activiteiten.
Scholieren motiveren
De schrijver wil Surinaamse scholieren motiveren om hun eigen verhaal of dat van familie uit te zoeken. Hij is er namelijk van overtuigd dat tussen de scholieren veel talent zit die een eigen zoektocht wil beginnen. Hij bereidt intussen een nieuw boek voor en zoekt naar scholieren die daarvoor een hoofdstuk zouden willen schrijven.
“Een soort talentenjacht. Ik wil graag die voorzet geven, zodat zij wellicht over hun geschiedenis, het slavernijverleden en hun nazaten durven te schrijven. Ze krijgen van mij de input en de rest mogen ze zelf invullen. Ze zullen hiervoor ook het archief moeten induiken en de geschiedenis ontdekken.” In zijn nieuwe boek wordt de naam van de coauteur vermeld.
Kalle ziet het boekproject als onderdeel van de eerste aanzet voor het herschrijven van de slavernijgeschiedenis en om de Surinaamse bevolking bewust te maken daarvan. “Ik ben ervan overtuigd dat met dit project heel veel goodwill, maar vooral ook een mooie doorstart op de toespraken van premier Rutte en Koning Willem-Alexander kan worden gemaakt. Geen punt maar een komma zoals premier Rutte het benoemde in zijn excuses”, zegt Kalle.