OPINIE — Wie is verantwoordelijk voor vlucht Desi Bouterse?

In het nemen van verantwoordelijkheid zijn hooggeplaatste figuren in Suriname niet goed. Met de ‘a no mi’-gedachte komen zij vaak weg met hun falen, ook al staat met dikke letters op hun voorhoofd geschreven dat ze schuldig zijn. Maar hoe lang kan dit nog zo doorgaan, terwijl het land internationaal – door de vlucht van ex-dictator Desi Bouterse – weer eens te kijk wordt gezet?

Tekst Armand Snijders

Beeld dWT archief

Hoewel het overduidelijk is dat de autoriteiten tekort zijn geschoten, weigert ook maar iemand daarvoor het boetekleed aan te trekken. President Chandrikapersad Santokhi heeft het momenteel zó druk met zijn eigen juridische verwikkelingen rond het door hem verboden boek van Gerard van den Bergh, dat hij helemaal geen tijd heeft om zijn handen vuil te maken aan de smerige kwestie rond zijn spoorloos verdwenen voorganger.

De ex-dictator, die op 20 december vorig jaar na een lang proces definitief tot twintig jaar cel werd veroordeeld voor zijn rol bij de Decembermoorden van 1982, hoefde niet dezelfde dag de cel in. “Met betrekking tot het gevorderde bevel tot gevangenneming van de verdachte door de vervolgingsambtenaar overweegt het Hof van Justitie dat dit onderdeel van het gevorderde zal worden verworpen. Immers, de vervolgingsambtenaar heeft geen gronden aangevoerd die een bevel tot gevangenneming in deze fase van de behandeling van de strafzaak in hoger beroep zouden kunnen schragen. Voor zover de vervolgingsambtenaar ervan is uitgegaan dat de verdachte naar aanleiding van het requisitoir en de door haar voorgestelde straf terstond in voorlopige hechtenis diende te worden genomen, heeft de vervolgingsambtenaar verzuimd de daartoe benodigde gronden aan te voeren”, klonk de uitleg.

Uiteindelijk riep het Openbaar Ministerie Bouterse, Benny Brondenstein, Stephanus Dendoe, Iwan Dijksteel en Ernst Gefferie op zich op 12 januari dit jaar te melden bij de Centrale Penitentiaire Inrichting Santo Boma en de Penitentiaire Inrichting Duisburglaan. Slechts Dendoe, Brondenstein en Gefferie gaven gevolg daaraan, Bouterse en Dijksteel niet.

Later bleken er opeens vage afspraken met het Openbaar Ministerie te zijn dat Bouterse zich op 16 januari mocht melden bij het Zorghotel, maar ook dat bleek een grote grap. Want de eens zo sterke man van Suriname was allang op de vlucht geslagen. Hij en Dijksteel zijn voortvluchtig. Van hen is officieel opsporing gelast.

Te gênant voor woorden

Dat hij de benen nam nog voordat hij zich moest melden, verbaasde maar weinigen. Echter, veel mensen vinden het te gênant voor woorden dat hij zo eenvoudig weg kon komen.En daar kan het Directoraat Nationale Veiligheid (DNV) medeverantwoordelijk voor worden gehouden. Het is doorgaans deze organisatie die vluchtgevaarlijk gedrag moet onderkennen. Maar bij Bouterse werd dat niet afdoende gedaan, kennelijk hebben ze daar zitten slapen. Maar zolang onafhankelijk onderzoek geen klaarheid in deze zaak kan brengen, zal er altijd wel een zweem van verdenking blijven bestaan.

Feit is dat justitie flink voor schut staat. Zoals die ook heeft gefaald bij de opsporing van oud-minister van Financiën Gillmore Hoefdraad, die inmiddels is veroordeeld tot twaalf jaar cel en Abop-topper Joël ‘Bordo’ Martinus, die vorig jaar de benen kon nemen voordat de politie hem op verdenking van onder meer moord en drugshandel in de kraag kon vatten.

Minister Kenneth Amoksi van Justitie en Politie is hiervoor eindverantwoordelijk en had eigenlijk allang zijn biezen moeten pakken. Maar hij wast zijn handen zoals altijd in onschuld. In het huidige verziekte politieke klimaat heeft Santokhi het niet aangedurfd de op veel fronten falende bewindsman te vervangen.

Het is erg onwaarschijnlijk dat Bouterse geheel op eigen kracht onvindbaar kan blijven voor de autoriteiten. Het ligt voor de hand dat hij bescherming geniet van invloedrijke mensen of op zijn minst is geholpen door deze personen. Ook vanuit de NDP, waar toppers schijnen te weten waar hun gevallen voorzitter zich verschuilt. Het is op zich niet strafbaar dat ze dat niet willen verklappen.

Maar zodra ze hand-en-spandiensten aan hem verlenen, overtreden ze de wet wel en kunnen zij worden vervolgd, omdat het ze medeplichtig maakt aan zijn vlucht. Dat geldt ook voor zijn vrouw Ingrid. Aangezien Bouterse niet meer de jongste – en zeker niet de gezondste – meer is, is het de vraag hoelang hij nog uit handen van justitie kan blijven zonder dat hij in de gaten loopt.

Zoveelste klap in het gezicht

Een voortvluchtige Bouterse is de zoveelste klap in het gezicht van nabestaanden van de slachtoffers van de Decembermoorden. Zij hadden gedacht – en vurig gehoopt – dat het vonnis een afsluiting van een diepdonkere periode zou zijn.Het is onverteerbaar dat de nabestaanden nog altijd worden geconfronteerd met onzekerheid. Immers, een veroordeling heeft pas waarde als de straf daadwerkelijk wordt uitgezeten.

Ook in het buitenland kijkt men met verbazing én argusogen naar hoe de Surinaamse rechtstaat door het ijs is gezakt. ‘Zolang de voormalig president van Suriname zich ergens kan verschuilen, is van een goed functionerende rechtstaat nog geen sprake’, zo schreef de Nederlandse krant Trouw dinsdag nog in haar commentaar. Het belangrijkste is daarom dat Bouterse wordt gepakt en het vonnis wordt uitgevoerd. Dat zijn de autoriteiten niet alleen verplicht aan de nabestaanden, maar ook aan de rechtstaat als geheel.