Een museum op Drietabbetje

‘Jongeren moeten putten uit hun cultuur, om hun toekomst zelf vorm te geven’

Gebruiksvoorwerpen, muziekinstrumenten en voorbeelden van marron architectuur zullen een doorkijk vormen naar het verleden en inkijk bieden in de cultuur. Aan de vooravond van de oplevering van het Diitabiki Museum is duidelijk dat antropoloog Thomas Polimé samen met anderen een huzarenstuk voor elkaar heeft gekregen. “Ik ben nu de teksten voor de muziekinstrumenten aan het afmaken. Het is zo boeiend wat ik zelf ook nog leer”, klinkt het enthousiast.Nadat mensen zijn getraind, wordt gewacht op het sein van de granman om het museum open te verklaren. Verwacht wordt dat het in april of mei zal geschieden.

Tekst Euritha Tjan A Way

Beeld privécollectie

Het begon allemaal in 2015 toen Bono Velantie, die officieel nog geen granman was, Thomas Polimé benaderde om te praten over het behoud van het culturele erfgoed van de marrons. “Ik had na de dood van mijn vader veel contact met de granman en toen ik mijn vader kwam begraven in 2015 vroeg hij dat dus aan mij”, legt Polimé uit. “Ik zei dat ik wel wilde helpen, maar dat ik het niet in mijn eentje zou kunnen doen.” Het werd een traject van vele jaren om eerst onderzoek te doen, vervolgens geld te zoeken en om daarna ook een format te vinden voor het opzetten van een museum in Drietabbetje.

Betrokken wetenschapper

Polimé, die in Ricanaumofo in Marowijne is geboren, is opgegroeid in het dorp Moitaki, dat niet ver ligt van Drietabbetje. Hij is antropoloog en heeft veel onderzoek gedaan onder de marronsamenleving in Suriname en Frans-Guyana.

Zijn indrukwekkende cv laat de ontwikkeling zien van een veelzijdige wetenschapper die veel betrokken is gebleven bij de verschillende ontwikkelingen van marrons in het oosten van Suriname. Hij heeft ook een belangrijke rol gespeeld bij het natraject van de Moiwana-moorden in Marowijne in 1986 en heeft diverse publicaties op zijn naam staan.

Na het verzoek van de granman begon Polimé in Nederland te zoeken naar instituten die zouden kunnen ondersteunen bij het opzetten van een museum op Drietabbetje. “Ik heb aangeklopt bij verschillende organisaties waaronder het Koninklijk Instituut voor de Tropen en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.”

De Rijksdienst wilde wel ondersteunen en dus werd in 2017 een oriëntatiebezoek gebracht aan Suriname om te zien hoe het geheel zou moeten worden aangepakt. Hieruit is een rapport voortgekomen, inclusief een plan van aanpak. “We hebben in Suriname diverse instituten bezocht, zoals ook het directoraat Cultuur en het museum in Nieuw-Amsterdam. We zijn ook in Frans-Guyana gaan kijken bij de oude gevangenis. Allemaal om het rapport te maken over hoe zo een museum zou kunnen worden opgezet.”

Tijdens deze oriëntaties werd bij de Pater Ahlbrinck Stichting een symposium gegeven over erfgoed, Tembe Art Studio in Moengo werd aangedaan en Maripasoula, waar een dansvereniging kennis overdraagt over de dans. In het uiteindelijke rapport dat na deze bezoeken tot stand kwam, bleek dat een lokaal museum inderdaad heel goed zou zijn. Het was ook de bedoeling om naar het museum in Pikin Slee te gaan, maar vanwege de lage waterstand toen werd besloten tot een telefonisch onderhoud.

Museum voor lokalen

“Veelal denken mensen dat een museum is voor de mensen van buiten, maar dat van Drietabbetje is voornamelijk voor de jongeren in het gebied zelf. Zij kunnen daardoor hun geschiedenis kennen. Natuurlijk kunnen er ook toeristen komen, want het moet wel in stand worden gehouden. Maar op de eerste plaats is het voor jongeren daar, ik denk dan vooral aan scholen”, zegt de antropoloog. In het museum is niet alleen erfgoed van de Aucaners te zien, maar van vrijwel alle stammen, in het bijzonder die in het oosten van Suriname wonen.

Marcel Pinas die ook bij dit project werd betrokken in een later stadium is blij met het initiatief. Hij heeft in 2018 twee weken mogen reizen in Kameroen, Afrika en heeft gezien hoe dit concept van een lokaal museum in verschillende dorpen daar is opgezet en hoe het werkt. “Het is ook precies wat ik doe in Moengo. Jongeren moeten zich vanuit hun eigen kracht, vanuit hun cultuur ontwikkelen, weten waar ze vandaan komen, daaruit kracht en trots putten om hun eigen toekomst in te richten”, vertelt Pinas.

De mening van Polimé sluit daarbij aan. “Als jongeren al op jonge leeftijd dat wat van hun is – hun cultuur en geschiedenis – leren kennen, nemen ze het mee. Ook al gaan ze uit het gebied, ze weten dan dat van hen, en dat van anderen op waarde te schatten.”

Geld zoeken

Nadat het rapport was geschreven, volgde een lang proces van geld zoeken om werkelijk het museum om te zetten. “Wij hebben toen, omdat het zo lang duurde, met geld van het Johan Ferrier Cultuurfonds de vergaderruimte van de granman ingericht. Daar staan nu foto’s van verschillende granmans met bijbehorende teksten.”

In 2019 kreeg het initiatief ondersteuning van de Nederlandse organisatie Dutch Culture. Toen werden drie hutten gekozen om traditioneel in te richten. “Het was een zoektocht, omdat er enkele mooie huizen staan in Drietabbetje, maar de families moesten daar eerst toestemming voor geven, voordat we ze konden gebruiken. En sommige wilden dat niet. Jammer eigenlijk, want ze zeggen wel dat ze het huis gaan renoveren, maar veelal gebeurt dat niet.”

Doordat het geld van Dutch Culture toch niet genoeg was voor het inrichten van alle drie huizen, werd een aanvullende aanvraag bij het Prins Bernhard Cultuurfonds gedaan en gehonoreerd. “Daarmee hebben we het derde huisje ingericht en dat heeft Marcel voor ons gedaan.

Binnen het project worden nu mensen getraind voor de rondleidingen en om het museum in stand te houden. “Er ligt op veel plekken in de wereld waardevol erfgoedmateriaal van de marrons. Dit museum kan ook een aanzet doen om dit terug te vragen, maar dan moet behoud en conservering daarvan zijn gegarandeerd”, zegt Polime. Hij geeft voorbeelden waarbij blijkt dat buitenlandse wetenschappers artefacten van de marrons hebben meegenomen. Die zijn nu heel veel waard. “Maar de mensen zullen zelf het initiatief moeten nemen als ze die terug willen. Niemand gaat het zomaar weer afstaan.”