27 Januari 2024
18:10“Ik ben op mijn achttiende begonnen. Ik was hulpdocent op Galibi en daar heb ik mijn eerste grote schilderij ‘Laatste avondmaal’ gemaakt, zonder enige opleiding.” Dit vertelt Leo Wong Loi Sing (80), schilder, keramist en illustrator afkomstig uit een kunstzinnige familie. Dat schilderij hangt in een zaal van het rooms-katholieke bisdom in Paramaribo.
Tekst en beeld Tascha Aveloo
In Suriname studeerde Wong Loi Sing ruim een halfjaar op de kunstopleiding die de intussen overleden Jules Chin A Foeng had opgezet. Daarna kreeg hij de gelegenheid om zeven jaar op de Vrije Academie Den Haag in Nederland te studeren. Hij heeft meegedaan aan diverse groepsexposities, lokaal en internationaal, en was een graag geziene gast bij de Nationale Kunstbeurs. Op 19 januari opende de expo ‘The Emerald Cross’, waarin vijftien schilderijen zijn te zien, die Wong Loi Sing in 2002 heeft gemaakt over de kruisweg van Christus. Op deze dag werd ook formeel deze kunstschat geschonken aan de Sint Alfonsiuskerk.
“Om mijn brood te verdienen heb ik 23 jaar gewerkt bij het BOG, maar ik heb altijd mijn kunst uitgeoefend”
Leo Wong Loi Sing
Wong Loi Sing maakte aanvankelijk voornamelijk figuratieve schilderijen, maar in Nederland verbreedde hij zijn visie en koos hij ook voor surrealistisch en abstract. “Ik heb veel geëxperimenteerd met beweging van mens en dier. Nu nog ben ik aan het experimenteren om vormen zo creatief mogelijk weer te geven.”
Al ruim zestig jaar is Wong Loi Sing kunstenaar. “Wat mij geïnspireerd houdt om te blijven werken is mijn geloof in God. En geloof in de weg die Hij voor mij heeft geopend.” Hij vertelt dat hij als achttienjarige thuis zat zonder werk en hij schreeuwde uit frustratie uit: ‘Gado, gi mi wroko’. “Geloof het of niet, diezelfde week ben ik opgeroepen om als hulponderwijzer op Galibi te gaan werken.”
Vanaf die tijd tekent hij heel veel. “Ik zie dat het een roeping is. Om mijn brood te verdienen heb ik 23 jaar gewerkt bij het BOG, maar ik heb altijd mijn kunst uitgeoefend.”
Wong Loi Sing vertelt dat hij op de ULO-school als straf bij het schoolbord moest knielen. “Met krijt begon ik een landschap te tekenen. Toen de leerkracht het zag, gaf hij me opdracht om de volgende dag met een goede tekening te komen. Zo begon ik mij te verdiepen in kunst.”
Naamgeving
De naam van de expo – ‘The Emerald Cross’ – heeft erin het woord groen (emerald betekent smaragd, een groene stof, … red.) en is voor de kunstenaar de kleur van hoop. “En na alle ellende, na het lijden van Christus, was er hoop. Hoop voor ons allemaal, door Christus.”
Volgens Wong Loi Sing heeft hij op school volgens de westerse methodiek ook heel veel naakte vrouwen geschilderd. “Maar voor mij ging het niet om het vrouwenlichaam, maar om de vorm, het aanleren van de technieken en om goed de anatomie te leren. Wat echter het meeste aanspreekt, is mijn geloof.” De schilderijen die worden geëxposeerd, geven de ‘Kruiswegstaatsie’ aan die wordt gelopen tijdens Pasen, wanneer de dood en verrijzenis van Christus worden herdacht.
Bisschop Karel Choennie ging bij de opening, in aanwezigheid van onder anderen bisschop Wilhelmus de Bekker, in op de ontwikkeling van het Kerkelijk Museum dat is gestart door De Bekker. De huidige kerkleider legde uit dat voor de naam ‘The Emerald Cross’ is gekozen aan de hand van de film ‘The Emerald Forest’. “Ik wil een associatie leggen met deze film. Het gaat over een man die met zijn kinderen komt naar het amazoneoerwoud om een dam te bouwen. Uiteindelijk, na veel gebeurtenissen, komt hij tot de conclusie dat wat hij als ontwikkeling zag, niet is wat de mensen daar wilden.”
(Lees verder onder de foto)
Groen doet ook denken aan de 93 procent bosbedekking van Suriname. “Ik ontdekte dat op alle schilderijen van Leo de kleur groen is te zien.” Aan de hand van de ‘Kruisweg’ heeft de geestelijke een meditatie geschreven die een verband legt naar de hedendaagse maatschappij. “Dat het kruis wat we allemaal moeten dragen, het kruis dat we niet zelf kiezen, het kruis dat altijd groter en zwaarder is dan wij kunnen dragen, het kruis waaronder wij vallen; dat wij dit lijden kunnen omvormen in iets moois. Dat is ook altijd de kracht van onze cultuur geweest.”
Meditatie
Tijdens de rondleiding in de expositiezaal ging Choennie kort in op de meditatie die hij heeft geschreven. Normaliter wordt er in de kerk bij elke statie stilgestaan, men knielt en bidt. “Bij de eerste statie wordt Jezus onrechtvaardig veroordeeld. Je ziet de vinger van Pilatus. Ook wij steken elke dag onze vinger uit om anderen te beschuldigen, te beoordelen.”
Hij vervolgde: “De amazone wordt veroordeeld door onze manier van leven. Onze verspillende manier van leven die de cultuur van de dood met zich meebrengt. We zien daar ook ketenen van de slavernij, die ons onvrij maakt. Ik zie gezichten zonder mond. Zijn dat misschien de gezichten van de kinderen die seksueel misbruikt zijn in onze samenleving. Ze worden veroordeeld tot een leven vol trauma’s.”
Hedendaags leven
Bij de tweede statie is het beeld te zien waar Jezus valt onder het gewicht van het kruis. “Het kruis is altijd zwaarder dan we kunnen dragen. Jezus valt onder het kruis en de machten die Hem – of ons – laten vallen. Het kan ook verwijzen naar de politieke en militaire machten die de wendingen van de wereld bepalen.”
Op de achtergrond zijn ook militairen te zien. Volgens Choennie is de schilder wellicht onbewust beïnvloed door de ‘militaire revolutieperiode’ die toch wel een lange uitwerking heeft gehad. “Maar het kunnen ook Russische militairen zijn of Israëlische, die Gaza plat bombarderen.”
De statie gaat verder en wordt heel intens en zeker heel herkenbaar gebracht naar een realistische moderne optiek van hoe de mens staat in het hedendaagse leven. “En hoe dat in lijn staat met wat Jezus heeft kunnen volbrengen door zijn lijden en hoe dat ons kan sterken. De bedoeling is dat men de tijd neemt om naar de expo te gaan en daarna ook de film bekijkt die ruim twee uur duurt. Een mooie middag van overpeinzing en overdenking en versterking van uw geloof”, zegt de kerkleider.
Eerdere kunstwerken
Wong Loi Sing vervaardigde ook andere christelijke kunstwerken. Eén daarvan zijn de veertien keramieken kruiswegstaties die sinds de jaren negentig staan opgesteld in de voormalige leprozerie Batavia aan de Coppenamerivier in district Saramacca.
Een ander beeld, dat de zusters Franciscanessen van Roosendaal uitbeeldt, eveneens van keramiek, staat naast de kathedrale basiliek aan de Henck Arronstraat. Prominent afgebeeld staat zuster Egno Monk (1942-2019), die het beeld zelf als enige overgebleven zuster, op 29 januari 2014 onthulde.
Als illustrator leverde Wong Loi Sing de tekeningen voor bijvoorbeeld het boek ‘Wolkje en de groenhartboom’ van Cobi Pengel (2013) en ‘De tenen van de leguaan: Verhalen uit de wereld van Surinaamse leprapatiënten’ van Henk Menke, Toine Pieters, Melinda Reyme en Jack Menke (2019).
