Stremmende goudordening: Tussen halve waarheden, grote plannen, geldgebrek en belangen

Vertelt de president onwaarheden of is hij onvoldoende geïnformeerd? Want terwijl hij in februari vorig jaar meldde dat de commissie Ordening Kleinschalige Goudsector vanwege belangen van onder meer de vicepresident niet goed functioneert, ligt er op dat moment al twee jaar een staatsbesluit gereed op basis waarvan de inventarisatie om te komen tot de ordening moet plaatsvinden. Echter, zonder geld om de plannen in dat staatsbesluit door te voeren, zal ook de uitfasering van kwik “niet effectief zijn”, bevestigt minister David Abiamofo van Natuurlijke Hulpbronnen. Het zou namelijk eerst bekend moeten zijn wie actief is in de sector, waar en met welk materiaal.

Tekst Euritha Tjan A Way

Beeld dWT archief/Euritha Tjan A Way

“Ordening was één van mijn speerpunten toen ik op het ministerie kwam”, zei Abiamofo in gesprek met Sureesh Simbhoedat Panday tijdens het programma ‘Sureesh Advertising’ begin september op Radio Apintie. De minister hekelde tijdens het gesprek het feit dat er geen geld wordt vrijgemaakt om het al in 2021 opgestelde staatsbesluit uit te voeren.

Fastforward naar 21 november 2023. Er vallen vijftien doden in het Matawaigebied wanneer een mijnschacht instort. Twee dagen later publiceert de Communicatiedienst Suriname (CDS) onder de kop ‘Regeringsvergadering legt basis voor duurzame vooruitgang Suriname’ het volgende: ‘De regering heeft (op woensdag 23 november tijdens de regeringsvergadering, … red.) ook gesproken over de ordening van de goudsector, waarbij het recente ongeval in het Matawaigebied ter sprake kwam. De president benadrukte de urgentie van het aanpakken van de ordening in deze sector. ‘We moeten ervoor zorgen dat dit nooit meer gebeurt’, aldus het staatshoofd.’

Gesprek

Op 8 januari tijdens de eerste regeringspersconferentie kondigt Santokhi, die verwijst naar een staatsbesluit dat hij in de hand houdt, aan dat er een gesprek zal komen tussen de ministers van Natuurlijke Hulpbronnen (David Abiamofo) en Financiën en Planning (Stanley Raghoebarsing), zodat er meer geld vrijkomt voor de ordening van de goudsector.

Echter, op 24 januari, voordat de vergadering van de raad van ministers begint, zegt zowel vicepresident Ronnie Brunswijk als Abiamofo dat er nul cent extra is vrijgemaakt en dat het aangekondigde gesprek nog steeds niet is gekomen. “We hebben voor 2024 voor dit programma SRD 35 miljoen aangevraagd. Op de begroting is slechts SRD 15 miljoen opgenomen. Alleen al aan exploitatie van de dienst zijn we SRD 9 miljoen kwijt, dus u kan begrijpen wat overblijft voor dat deel van de registratie zelf”, legt Abiamofo uit. Hij benadrukt dat “goudordening niet in Paramaribo of in Wanica plaatsvindt. Er is veel geld voor nodig om de gebieden die ver in het binnenland liggen aan te doen”.

Schatting

Het ‘Besluit Inventarisatie Kleinschalige Goudsector’ waarnaar de bewindsman verwijst dateert van 28 oktober 2021. “We hebben aan het begin van mijn regeertermijn de sector goed geïnventariseerd en met alle actoren gesproken. Ook met de Staatsraad. Dat was nodig om alles juridisch goed in te dekken. Er is eerder al geordend maar regelgeving ontbrak. We hadden een begroting gemaakt en ingediend. Maar dat geld kwam niet vrij”, klonk Abiamofo vrij gelaten bij Apintie.

Brunswijk, onder wiens kabinet de commissie Ordening Kleinschalige Goudsector ressorteert, maakte woensdag een rekenkundige schatting van hoeveel de doorvoering van het plan dat voorafging aan het staatsbesluit het land zou opleveren indien het was uitgevoerd. Bravokamp, waar jarenlang de operatie van Brunswijk was, zou volgens hem al ruim 360.000 US dollar op maandbasis kunnen opbrengen. “Dan zijn er plekken die veel groter zijn, zoals Selakreek. Daar zou de regering driemaal zoveel kunnen verdienen”, zegt Brunswijk.

Hij benadrukt niet actief meer te zijn, maar door jarenlange miljoeneninvestering de sector te kennen. Volgens hem zouden de investeringen om over te gaan op registratie, de regering uiteindelijk zoveel meer opbrengen “dat we zelf het gehele ambtenarenapparaat ermee zouden kunnen betalen”.

In het staatsbesluit gepubliceerd in Staatsblad 151 van 2021 staan bedragen die de werkers in de mijnbouwsector zouden moeten betalen voor het krijgen van een mijnbouwpas na registratie. Daarmee zouden ze een jaar lang gedoogd kunnen werken en verlenging zou na een jaar mogelijk zijn. Dat zou 175 US dollar per persoon zijn per jaar en voor buitenlanders driehonderd US dollar per persoon.

Machinehouders zouden een registratiepas krijgen voor hun machine en daar per jaar duizend US dollar voor moeten betalen. De tegenwaarde in Surinaamse dollars zou ook worden geaccepteerd en het geld zou worden betaald bij de Centrale Betaaldienst.

Ook vreemdelingen zouden in kaart worden gebracht. Ze zouden zich eerst moeten registreren bij de autoriteiten voordat ze konden betalen voor de mijnbouwpas. Daardoor zou ook het zeer wazige vreemdelingenbeleid deels worden gestructureerd. Dat is, naast afname van de criminaliteit, ordening en laagdrempelige overstap naar de legaliteit, als een belangrijke doelstelling genoemd.

In dit staatsbesluit dat drie jaar na publicatie – dus dit jaar – vervalt, is ook een formulier ontworpen voor registratie. Vermeld staat dat de registratie niet is bedoeld als blijvende, maar als tussenmaatregel tot wanneer de ordening zou worden geëffectueerd. “Dat zou dienen om mensen niet gelijk brodeloos te maken zonder dat ze een alternatief hebben”, legt Abiamofo uit. De minister meldde ook dat de goudsector zorgt voor inkomen voor grote delen van het binnenland en een enorme spin-off heeft.

Emsags-project

Abiamofo, wiens lichaamstaal woensdag duidelijk irritatie over de stagnatie uitstraalde, liet schouderophalend weten dat zijn ministerie wel doorwerkt met donoren die de overheid willen ondersteunen om te komen tot vermindering van kwikgebruik in de sector. Hij doelt onder meer op het Emsags-project, dat is bedoeld om het beheer van ambachtelijke en kleinschalige goudwinning in Suriname te verbeteren en de toepassing van milieuverantwoorde mijnbouwtechnologieën in te voeren.

Het project wordt door het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties (UNDP) uitgevoerd in samenwerking met WWF Guianas, onderdeel van het Wereldnatuurfonds. Er is als uitvloeisel al een Mining Training en Extention Centre (MTEC) opgezet te Brownsweg en een demosite aan de Companiekreek.

De MTEC coördineert de uitvoering van de activiteiten in dat gebied en de demosite geeft demonstraties om te zien hoe de nieuwe milieuvriendelijke technologieën werken. De materialen om de site op te zetten, zullen volgende maand aankomen en de demosite zal in maart gereed zijn. Ook in Snesikondre komen een MTEC en demosite.

Op dit moment worden binnen het project experimenten uitgevoerd met de nieuwe milieuvriendelijke technologie van goudwinning om te kunnen zien wat het percentage goud is dat kan worden gewonnen uit de grond. Dat is belangrijk voor het succes van zo een techniek.

Er komt ook een analyse van de behoefte aan trainingen om na te gaan welke kennis nog meer aan de belanghebbenden in de sector gegeven moet worden. Abiamofo zegt dat er enorm veel wordt verdiend aan de extractieve industrie in Suriname, maar dat het ministerie maar weinig van terugziet om de sector aan te pakken. Hij verwijst ook naar de retentieregeling waarbij goud het land enorm veel opbrengt.

De projecten in de goudsector die het ministerie uitvoert met donoren zullen er niet alleen toe bijdragen dat de werkers overgaan op milieuvriendelijke manieren van goudwinning. De focus zou ook liggen op de bevoorradingsketen van goud. Zodat de mensen meer kunnen dan alleen maar het ontginnen van het ruwe materiaal.

Minamata-verdrag

Suriname heeft zich ook gecommitteerd aan het Minamata-verdrag en moet een nationaal actieplan formuleren om kwik uit te faseren. Dat plan – The First National Action Plan on Artisinal and Small Scale Goldmining in Suriname – is in concept af en moet nu door het ministerie van Ruimtelijke Ordening en Milieu en de regering worden bekeken. De deadline om dit plan in te dienen bij het secretariaat van het Minamata-verdrag verstrijkt in februari .

Brunswijk liet woensdag weten geen heil meer te zien in vragen naar meer geld op de begroting voor bepaalde aandachtsgebieden. “Ik heb het ook gezien bij de regering-Venetiaan toen. Ik wilde meer geld hebben en heb toen gedreigd niet mee te stemmen. Er werd meer geld bijgevoegd, maar we hebben niets ervan gekregen. Dus bijzetten is één, of je het gaat krijgen is punt twee.”