Rosita Etnel: ‘Weinig groeimogelijkheden voor doven’

door Sharon Singh

PARAMARIBO — Doventolk Rosita Etnel-Sewcharan wordt gezien als de moeder van de doven en slechthorenden in Suriname. Terecht ook, want ondanks dat ze al met pensioen is, ze blijft zich, vaak belangeloos, inzetten voor de ontwikkeling van de doelgroep, ook bij de Kennedy Stichting waar ze 42 jaar heeft gewerkt. “Ik werd pas nog gebeld door een leerling met het verzoek of ik de volgende dag om zeven uur ’s morgens mee kon gaan naar de fysiotherapeut”, illustreert ze in gesprek met de Ware Tijd.

Het vertrouwen dat ze geniet, komt door haar ervaring in het beroep, maar ook haar ‘honger’ om meer te leren van de gebarentaal. Ze is als enige niet-dove lid van Surinaamse Doven Belangen (Sudobe). Deze stichting streeft ernaar een gebarenwoordenboek uit te brengen.

Mooi werk

Etnel-Sewcharan vindt gebarentaal mooi. “Het gaat gepaard met veel mimiek en je houding.” Ze heeft zichzelf bij de Kennedy Stichting de gebarentaal voor doven aangeleerd. Door veel contact te hebben met de kinderen beheerste ze de taal sneller.

Haar interesse groeide met de dag. Ze werd later bevorderd tot hoofd van het Kennedy Internaat. Etnel-Sewcharan heeft vier volwassen kinderen, maar geen van hen deelt haar passie. “Ik krijg wel de ondersteuning om, ook nu ik gepensioneerd ben, door te gaan met dit mooie werk.”

Gebarentaal niet universeel

Etnel-Sewcharan vertelt dat gebarentaal niet universeel is. Elk land heeft een eigen grammatica en woordenschat. “De cultuur speelt een belangrijke rol bij de ontwikkeling van de taal. Er komen steeds nieuwe woorden bij, dus is het zaak dat je alles op de voet blijft volgen. Ze is ook geïnteresseerd in gebarentalen van andere landen en kijkt in haar vrije tijd naar films daarover. “Het voelt prettig aan als we buitenlanders op bezoek hebben en je ze redelijk goed kan verstaan.”

Vroeger was dat anders. Ze vertelt dat ze jaren geleden in Spanje met enkele leerlingen van de Kennedy Stichting deelnam aan een internationaal congres voor doven en slechthorenden. “De eerste dag begreep ik letterlijk niets. Ik moest mijn leerlingen vragen en zij hielpen een beetje met de vertaling. Pas op de derde dag kon ik het programma zelfstandig volgen.”

Op zo een congres worden de toegankelijkheid en kwaliteit van de zorg besproken. Hoewel Suriname participeerde, is het land geen lid van de internationale organisatie voor doven en slechthorenden. Als lid moet elk land contributie betalen. “Misschien dat een bedrijf ooit opstaat en de kosten daarvoor op zich wil nemen”, klinkt Etnel-Sewcharan hoopvol.

Bekendheid

Tegenwoordig wordt ze als doventolk benaderd om vooral bij informatieve filmpjes middels gebarentaal de info behapbaar te maken voor de doelgroep. Dat helpt aardig mee om de dagelijkse kosten te dekken. In 2020, tijdens de Covid-19-pandemie, werd ze voor het eerst benaderd om bij de overheidspersconferenties de informatie live middels gebaren over te brengen. “Ik word soms door bedrijven die doven in dienst hebben, uitgenodigd om als tolk te fungeren bij functioneringsgesprekken”, vertelt ze.

Een voor haar positieve ontwikkeling is dat bedrijven deze groep niet meer uitsluiten. “Niet omdat iemand een beperking heeft, wil dat zeggen dat hij of zij ongeschikt is om te werken. Jammer is wel dat er in sommige bedrijven geen groeimogelijkheden zijn voor doven of slechthorenden.”

Ze weet niet wat de precieze oorzaak is. “Mogelijkerwijs ligt het aan de communicatie tussen een dove of slechthorende medewerker en collega’s die de beperking niet hebben. Dat moet veranderen.” Om dit probleem te helpen oplossen pleit ze voor een tolkenopleiding. Een plan om dit te bereiken in samenwerking met de Hogeschool Utrecht in Nederland is nog in een heel pril begin.

Wiren

Eén van haar pupillen is Wiren Meghoe, een doorzetter, ondanks zijn beperking. Hij had grote ambities en wilde naar de Anton de Kom Universiteit, maar werd vanwege zijn beperking geweigerd. Dit greep Etnel-Sewcharan zo aan dat ze besloot zich (nog meer) in te zetten om de participatie, integratie en acceptatie van doven in Suriname bevorderen. Ze wilde met Meghoe als boegbeeld het probleem onder brede aandacht brengen en maakte contact met acteur, regisseur en filmproducent Ivan Tai-Apin, die geïnspireerd raakte door het verhaal. Uiteindelijk kwam de film ‘Wiren, The Movie’ eruit rollen.

Deze ging in 2018 in Suriname in première, maar had ook in Nederland grote impact. De film is het jaar daarop op het Nederlands Film Festival vertoond. Door de aandacht die het verhaal van Meghoe kreeg, is hem een stageplek aangeboden bij de Koninklijke Kentalis, een Nederlandse organisatie voor mensen die onder meer slechthorend of doof zijn. Intussen werkt hij al enkele jaren als ICT’er bij Staatsolie.