23 Januari 2024
18:02Tekst en beeld Audry Wajwakana
PARAMARIBO — “Het lijkt allemaal lang geleden, maar uit de interviews blijkt dat het slavernijverleden nog sterk leeft”, zegt de Nederlandse kunstenares Maartje Jaquet. In Readytex Art Galery presenteerde zij zaterdag voor een goed opgekomen publiek haar boek ‘Ala sma tori-Keti Koti Verbeeld’.
Ze heeft drie jaar gewerkt aan haar kunstproject over Ketikoti en maakte hiervan het boek met bijna tachtig portretten van allerlei mensen, die hun mening geven over dit feest. In een gesprek vertelde een mevrouw dat ze niets doet rond of op deze dag, maar als zij (de mevrouw) tijdens het gesprek het liedje faya siton no bron mi so zingt dan merkt Jaquet hoe kwaad ze wordt. “Ik vind het belangrijk dat men ziet dat de verhalen van verschillende mensen over Ketikoti, zeker ook de Nederlandse geschiedenis is, waar we in Nederland nog veel te weinig over hebben geleerd. Ik wil een steentje aan bijdragen om dit te veranderen”, zegt Jaquet tegen de Ware Tijd.
Ook in Nederland
In 2019 exposeerde de kunstenares in Readytex Art Gallery met collega en goede vriend Rinaldo Klas in de duo-expositie ‘Bezielde Lijnen’. Speciaal voor deze tentoonstelling maakte zij ook nieuw werk: getekende en geschilderde portretten van mensen aan de Waterkant. Terug in Amsterdam borduurde ze daarop voort en maakte ze portretten van mensen van allerlei achtergronden die op 1 juli 2020 Ketikoti vierden. Aan hen stelde ze vragen over hun beleving ervan en dit groeide uit tot een multidisciplinair kunstproject met onder meer verhalen, odo en liederen van henzelf.
Naar aanleiding hiervan schreef zij het boek. Het gaat om verschillende mensen en daarom heet haar pennenvrucht ook ‘Ala sma tori’; van witte Nederlanders en mensen met een marron en inheemse achtergrond tot mensen uit de Antillen. “Ik heb eerst portretten van de mensen gemaakt en daarna kwam ik op het idee om ze te interviewen. Het verhaal achter de mensen hun geschiedenis, familie van hoe zij Ketikoti beleven of hoe zij het als kind beleefden, hoe ze het aan hun eigen kinderen doorgeven, wat ze vroeger op school erover hebben geleerd of niet.”
Eigen inbreng
Tijdens de presentatie belichtte de kunstenares enkele van de geïnterviewden die ze op 1 juli 2020 in pen en aquarel had geportretteerd. Het boek heeft verhalen met titels als ‘Het is geen ver-van-mijn bedshow’ en ‘Wereldkleurplaat probleem’. Er staan dertig verhalen in. Bij ieder verhaal heeft ze een odo of uitspraak die de geïnterviewde zelf meegaf. Betrokkene mocht aangeven in wat voor soort ‘inkt’ hij/zij deze odo op doek geschreven wil. Deze odo heeft Jaquet op doeken met diverse soorten vloeistoffen als rode wijn, koesoewe, kurkuma, suiker, koffie, podosiri, cacao en zelf madam jeanette-pepers beschreven.
In het boek besteedt ze ook speciale aandacht aan de gebruikte ‘inkt’ en waarom de geïnterviewden aangaven dat zij hun odo in die bepaalde vloeistof willen. Dat heeft de kunstenares zo goed mogelijk proberen uit te voeren. Het zijn uiteindelijk dertig doeken geworden, die ze tot een mamio aan elkaar heeft genaaid, die bij de Nola Hatterman Art Academy is te bezichtigen. Het boek heeft ook een katern van persoonlijke foto’s van de geïnterviewden, met elk een QR-code die leidt naar een YouTubekanaal waarop alle gesprekken staan.
Lesmateriaal
Jaquet: “Wat ik belangrijk vind, is om te laten zien hoe de lijnen lopen in de familie. Dat het heden, verleden en de toekomst niet in lijn lopen. Het kan ook door elkaar, want je kan soms denken aan je oma en dat ook voelen.” Tijdens dit project heeft de artieste zelf veel geleerd van de Afro-Surinaamse cultuur door het bijwonen van onder meer een kabraneti geleid door wintipriesteres Marjan Markelo.
Het boek is eind september in Nederland gelanceerd en de samensteller heeft mooie reacties ontvangen. Ze heeft een website opgezet, waarin ze ook een speciale folder heeft aangemaakt van de reacties op het boek. “Wat na het boek volgt, weet ik nog niet precies, want ik heb nooit van tevoren een plan”, zegt ze lachend. Terug in Nederland wil ze lesmateriaal ontwikkelen dat op school zou kunnen worden gebruikt. Dat materiaal zal ook op de website worden gepubliceerd.
