Frits Tjong-Ayong eerste Chinese ziekenhuisdirecteur

door Valerie Fris

PARAMARIBO — “Van 1 augustus 1938 tot 1981 was Frits Tjong-Ayong directeur van het Sint Vincentius Ziekenhuis in Paramaribo en de eerste ziekenhuisdirecteur van Chinese afkomst in Suriname.” Binyamin Tjong-Alvares duikt de geschiedenis in. Het is dertig jaar geleden sinds zijn grootvader Frits Tjong-Ayong overleed.

Hij is van mening dat onder zijn grootvaders leiding veel verbeteringen zijn doorgevoerd en opleidingen zijn opgezet voor verpleegsters en verloskundigen. “Mijn vader vertelde hoe hij altijd ruim de tijd nam om zichzelf voor te bereiden op elke operatie. Hij nam die volledig door alsof hij al bezig was met de operatie. Hij zonderde zichzelf dan af en liep zorgvuldig elke stap af in volgorde en visualiseerde hoe hij precies de operatie zou doen.”

Op die manier had Tjong-Ayong de medische ingreep in zijn eigen hoofd al gedaan, voordat hij ermee begon. Volgens zijn kleinzoon heeft hij daardoor vele succesvolle operaties verricht. Op latere leeftijd bracht hij meer tijd door in het buitenland. Zijn echtgenote Paulina, met wie hij in 1937 was getrouwd en met wie hij vijf kinderen had gehad, werd namelijk ziek en verbleef uiteindelijk voor langere tijd in Nederland voor behandeling. Drie van hun kinderen woonden er met hun families.

Chinese afkomst

Het afgelopen jaar is in Suriname 170 jaar Chinese immigratie herdacht. “Hoewel Chinees Nieuwjaar pas een paar jaar een nationale feestdag is, zijn wij ons als volk altijd al bewust geweest van de bijzondere, twee weken lange viering; zij het via onze eigen familie of via onze buren of de winkel aan het einde van de straat”, vertelt Binyamin nostalgisch.

Dat het jubileumjaar samenviel met het dertigjarige verscheiden van zijn grootvader leek hem als tweede generatie Surinamer van Chinese afkomst toepasselijk om zijn verhaal alsnog te delen, “aangezien het ook een blik is terug in de tijd naar een geschiedenis die velen van ons gemeen hebben”.

Opa Frits bleef zijn hele leven ook een sterke band behouden met zijn Chinese afkomst en reisde af en toe naar Taiwan. Voor de kleinzoon is het niet duidelijk of hij daar nog familiecontacten had. Zijn nageslacht is namelijk veelal in Nederland, hoewel hij ook nazaten heeft in Zwitserland, Engeland, Australië en Israël.

Ontmoeting

De vader van Tjong-Alvares is al overleden, maar vóór zijn heengaan vertelde hij graag over het leven van (o)pa Frits. De geschiedenis van de familie begint al bij de naam. “De vader van Frits was Willem Tjong-Ayong, maar hij heette oorspronkelijk alleen Tjong-Ayong. Willem is er later aan toegevoegd en Tjong-Ayong werd uiteindelijk de familienaam”, legt Tjong-Alvares uit.

De achternaam Tjong kwam van zijn vader, Tjong Ho Foeng, en Ayong was zijn voornaam. Tjong-Ayongs moeder, Jong Lim Taij, kwam uit Limsam, een klein plaatsje in de Chinese provincie Guangxi, niet ver van de grens met Vietnam. Zij arriveerde als 38-jarige op 30 maart 1866 met het schip ‘Whirlwind’ in Paramaribo en werkte daarna op plantage Catharina Sophia, waar zij de vader van haar enige zoon, (Willem) Tjong-Ayong, ontmoette.

Willem werd in 1869 geboren op de plantage en huwde op jonge leeftijd zijn eerste echtgenote, een vrouw van Chinese afkomst, in wat naar alle waarschijnlijkheid een gearrangeerd huwelijk was. Het paar kreeg een kind en ging al gauw uit elkaar. Echter, de vrouw, die naar Nickerie verhuisde, behield de achternaam Tjong-Ayong. “Ze kreeg uiteindelijk meerdere kinderen wiens nazaten tot vandaag de naam van haar eerste echtgenoot dragen, hoewel zij niet van hem afstammen”, weet Tjong-Alvares.

Studie

Frits Tjong-Ayong werd op 13 januari 1912 geboren uit het tweede huwelijk van Willem Tjong-Ayong met Carolina Beathseba Esse, die uit Coronie kwam. Hij was de jongste van zeven kinderen; zes zoons en één dochter.

De leergierigheid kregen alle kinderen al van jonge leeftijd mee van huis uit. Van kleins af aan was hun vader, Willem Tjong-Ayong, dol op lezen. Zodra hij wat zakgeld kreeg, gaf hij het uit aan boeken. Uiteindelijk stond zijn huis dan ook vol kasten met boeken.

De oudste broer van Frits, Willem Frederik Robert, was de eerste die medicijnen ging studeren. Hij speelde een actieve rol in het onderwijs van Frits, die uiteindelijk dezelfde richting koos. Hij voltooide zijn medische opleiding aan de Rijksuniversiteit Groningen onder hoogleraar Leendert Eerland, bij wie hij op 4 april 1949 promoveerde als chirurg en uroloog. Eén van de stellingen die hij verdedigde was: ‘Suriname heeft behoefte aan volledig en modern opgeleide specialisten’.