Vocaliste Norma Sante: ‘Ik kreeg een tweede kans om te leven’

“Dromen kan een ieder en ik droomde als kind om op grote podia te staan”, vertelt de Aucaanse vocaliste Norma Sante (41). Maar dromen kunnen wreed worden verstoord, ondervond ze letterlijk aan den lijve. Net vóór en kort na Owru Yari zijn er enkele femicide gevallen geweest in Suriname, bijna allemaal in de relationele sfeer. Een herkenbare situatie voor de zangeres.

Tekst Sharon Singh

Beeld Sharon Singh/Terence Oosterwolde

“De vader van mijn twee kinderen noch mijn laatste vriend had begrip voor mijn beroep. Thuis blijven en niet mogen optreden, vond ik een beetje verregaand. Iets dat zelfs mijn ouders niet bij mij als kind hebben toegepast.” Bij haar laatste relatie liep het volkomen uit de hand. In 2018 werd ze door haar vriend gestoken; haar darmen werden geraakt en ze moest naar de Spoedeisende Hulp van het Academisch Ziekenhuis Paramaribo.

Liefde maakt blind

Het revalidatieproces heeft twee jaar geduurd. Twee jaar geen optredens betekende dus even lang geen inkomsten. “Maar de samenleving heeft mij nooit in de steek gelaten”, verklaart de zangeres tegenover de Ware Tijd.

“‘Wat ik die dag heb meegemaakt en de visioenen die ik heb gezien waren voldoende voor een ommekeer”

Ze vergaf ook haar vriend het voorval en hield zichzelf voor dat het een ‘ongeluk’ was. Sante bleef geloven in de goedheid van haar toenmalige vriend, totdat zij weer wilde gaan optreden en hij het voorval van de steek aanhaalde en zei dat het haar verdiende loon was.

Erger was dat de man opnieuw probeerde de artiest met een scherp voorwerp aan te vallen, maar ze kon dat voorkomen. Een (nare) ervaring rijker, doet haar bekennen: “Liefde maakt dat je soms met oogkleppen op rondloopt … wie het ooit heeft ervaren kan ervan meepraten.”

Tweede poging

Over de tweede dat ze bijna werd neergestoken, vertelt ze: “Mijn hersenen draaiden op volle toeren. Eén verkeerde handeling en ik wist dat het fataal zou aflopen, dus bleef ik uiterst kalm.” Het lukte haar om iemand te appen, die kordaat handelde en haar kwam ophalen. Met de aangifte bij de politie over het voorval is niets gedaan, geeft Sante onthutst aan.

Maar voor de zangeres is belangrijk dat ze haar verhaal kan vertellen. “Wat ik die dag heb meegemaakt en de visioenen die ik heb gezien waren voldoende voor een ommekeer. Ik ga het lot niet tarten. So bun had ik de andere zijde van de medaille niet gezien.” Zij vindt dat ze een tweede kans heeft gehad om te leven.

“Als je tot twee keer toe een traumatische ervaring hebt gehad in je leven, wordt het, zoals het bekende spreekwoord luidt: ‘te sneki beti yu, yu e frede woron’.” Sante gaat voorlopig niet achter ‘onvoorwaardelijke liefde’ aan. “Ik kan niet zeggen dat ik echte liefde ben tegengekomen in mijn leven, want als iemand van je houdt, zal die je waarderen om wie je bent en om wat je doet.”

(Lees verder onder de foto)

Zangtalent

De zangeres is ondanks alles een vrolijke artieste gebleven. De turbulente periodes in haar leven hebben geen invloed gehad op haar uitgelaten persoonlijkheid. De talentvolle vrouw is bescheiden als haar zangtalent wordt aangekaart. “Ik ben er nog steeds niet van overtuigd dat ik de sterren van de hemel kan zingen. Dansen kan ik wel”, zegt ze lachend tegen de Ware Tijd.

Dan wordt het even stil. … “Ik besef het nu wel: als ik er niet meer was, had ik die buitenlandse optredens niet meegemaakt. Dat zou pas zonde zijn geweest. Maar mijn droom als kind heb ik gelukkig in vervulling zien gaan. Muziek maken is mijn leven!”

Ze stond op podia in Frans-Guyana, Nederland en Dubai, met succesnummers als ‘Kaka Tjen Tjen’ en ‘Moni Bate’ die ze met Naks Kaseko Loko uitbracht. In het bijzonder de shows in Dubai noemt ze ervaringen die ze nooit zal vergeten. “Vooral als je in gezelschap bent van de veelzijdige artiest Jason Eduwaiti. Het kan alleen maar vuurwerk zijn.”

“Liefde maakt dat je soms met oogkleppen op rondloopt … wie het ooit heeft ervaren kan ervan meepraten”

Maar er is ook een andere reden waarom Dubai in het geheugen gegrift zal blijven. “Ik was aan het revalideren en had enorme pijn. Ik hanteer een vuistregel: ‘the show must go on en ik grap niet met werken.” Aan haar energieke optreden in Dubai in het kader van Surinames deelname aan de Expo 2020 Dubai (1 oktober 2021-31 maart 2022) viel niets op te merken. Tegelijkertijd was het een helingsproces om het oude vaarwel te zeggen en open te staan voor nieuwe uitdagingen.

Zelfstandigheid vrouwen

Sante heeft meerdere malen laten zien dat geen podium te groot is voor haar. Awasa dansen en zingen tegelijkertijd is niet voor eenieder weggelegd.Wat aanstekelijk werkt, is het plezier dat ze daarbij beleeft.

Haar glimlach, de weerspiegeling van haar opgewektheid heeft zijn weerslag op het publiek. “Ik wilde altijd al een entertainer zijn; toen ik negen was had ik al een awasagroep in het dorp Sambedumie.” Tijdens feestjes dansten de kinderen gratis voor de gasten.

De meeste teksten die ze schrijft zijn gebaseerd op haar levenservaring. Ook ‘Poti uma’, een nummer waar ze vrouwen aanmoedigt om te leven volgens hun eigen standaarden. “Vrouwen moeten zelfstandig zijn. Dat geeft je ruimte om te evolueren. Wil je hogerop komen werk ervoor. Wie hard werkt zal opgemerkt worden.”

Dat ondervond ze twintig jaar geleden, toen ze een lid ontmoette van de groep Fiamba onder leiding van Louise Wondel. “Die vrouw is een hartelijk mens. De groep was eigenlijk op zoek naar een vocalist en ik bood mijn danskunsten aan, maar ik zou ook best kunnen zingen hoor”, gaf ik aan en zong een oud nummer ‘Saasenuwe’. Wondel was meteen verkocht. “We hebben een zangeres gevonden!” zei de podiumkunstenaar, die in 2014 op 43-jarige leeftijd overleed.

Vader

De zangeres heeft haar talent geërfd van haar vader Comies Sante. “Helaas heb ik hem nooit mogen meemaken. Toen ik werd geboren, verloor hij zijn stem. Men zegt dat het wisi is.”

Ze heeft wel een cassetteband met daarop nummers van haar vader. “Hij probeerde mij te ontmoedigen om artiest te worden, omdat hij niet wilde dat ik hetzelfde lot zou moeten ondergaan. Ik denk dat het hem zou zijn gelukt als ik mijn eerste nummer ‘Kaka yu baka’ niet had opgenomen.”

In de afgelopen jaren heeft Sante met diverse artiesten samengewerkt. Ze maakt nu deel uit van de Sopropo Band. Haar toekomstperspectief: “Ik heb een droom; weer een hit scoren en optreden in de Verenigde Staten.”