31 December 2023
10:15door Kevin Headley
PARAMARIBO — Begin oktober werd verrassend genoeg bekend dat de verzetsstrijder Tula uit Curaçao eerherstel heeft gekregen, na eeuwenlang te zijn bestempeld als een crimineel. Deze ontwikkeling, die deel uitmaakt van de herdenking van het jubileumjaar, zou verstrekkende gevolgen kunnen hebben.
Er wordt nu erkend dat Tula heeft gestreden tegen onrecht en dat hij in zijn recht stond. Voor Suriname zou dit het begin kunnen zijn van eerherstel voor de eigen verzetsstrijders, onder wie Boni. Geboren in vrijheid, stond hij op voor de tot slaaf gemaakten en vocht hij voor hun vrijheid. Onlangs heeft het Nationaal Archief Nederland een lesbrief over hem uitgegeven, waarin zijn rol in de strijd tegen de slavernij wordt belicht.
“Hij heeft de ketenen der knechtschap nooit gedragen en niemand dorst in zijn huid het brandmerk zengen van de meester”
Onverbiddelijke verzetsstrijder
In 1765 wordt de in vrijheid geboren marron Boni granman van de Aluku. Hij vergaart roem als invloedrijke woordvoerder en rechter, maar ook als onverbiddelijke verzetsstrijder. Onder zijn leiderschap plunderen de Aluku plantage na plantage, waarbij vele tot slaaf gemaakten worden bevrijd.
Desondanks lijkt hij uit te kijken naar de dag dat zijn strijd eindelijk gestreden zou zijn. Zo zou hij een groep krijgsgevangenen hebben gevraagd: “Wat beweegt dog de Blanken, om mijn overal optesoeken, te vervolgen en te verjaagen? Se hebben Bokoe ingenoomen en se willen mijn nog niet met Vreede laaten en koomen nu tot hier, mijn op-tesoeken“. (Marrons: de Boni-oorlogen (1768), Nationaal Archief Nederland).
De oorlogen die Boni voerde tegen de overheersers legden de basis voor de uiteindelijke afschaffing van de slavernij. Op 19 februari 1793 werd hij in zijn slaap vermoord door de Ndjuka-leider Bambi.
Inspiratie
Ondanks de belangrijke bijdrage van Boni is er nog steeds weinig bekend in de Surinaamse samenleving over de strijd van deze held. In tegenstelling tot Curaçao, waar er een Tula-dag wordt gehouden, is er geen speciale dag gewijd aan het herdenken van Boni.
De afschaffing van de slavernij wordt op 1 juli 1863 herdacht, maar er moet nog veel worden gedaan om het bewustzijn over Boni’s strijd te vergroten. Deze strijd tegen onrecht, onderdrukking en uitbuiting moet dienen als inspiratiebron voor de jonge natie Suriname.
Zijn strijd werd aanvankelijk beschouwd als criminaliteit en tegenwerking en verdween later uit de geschiedenisboeken, zowel in Suriname als in Nederland. Maar zijn strijd kreeg andere vormen. Hij werd vereeuwigd door prominente Surinamers, onder wie Anton de Kom en Eddy Bruma, die over hem schreven en er werden toneelstukken over hem opgevoerd.
Anton de Kom schreef in ‘Wij slaven van Suriname’ over hem: “In zijn aderen vloeide het bloed der blanken. Hij is niet in slavernij geboren, hij heeft de ketenen der knechtschap nooit gedragen en niemand dorst in zijn huid het brandmerk zengen van de meester. Hij was opgegroeid in de wildernis en verstond ieder teken der geheimzinnige zwijgende taal van het oerwoud. In hem verenigden zich de kracht en moed van de jaguar met de slanke vlugheid van onze herten.“
Schilderij
Boni werd ook uitgebeeld door kunstenaars, onder wie Ken Doorson. Het verhaal van Boni’s strijd werd vaak verteld in het huis van Doorson, aangezien zijn grootouders uit dat gebied, Cottica, afkomstig waren. Na het lezen van het stuk ‘Boni’s dood en Boni’s hoofd: Een proeve van orale geschiedenis’ van Sylvia de Groot, de grande dame van de Surinaamse geschiedschrijving, kreeg de beeldend kunstenaar de ingeving om Boni te schilderen.
Hij kon geen beeld van hem vinden en besloot er zelféén te maken. Een schilderij is te vinden in het Nationaal Instituut Nederlands Slavernijverleden en Erfenis (Ninsee) en een is in privébezit. Doorson hoopt dat er meer bekendheid komt voor Boni en zijn strijd voor de vrijheid van de tot slaaf gemaakten. Boni behoort eenieder toe en zijn moedige strijd verdient erkenning. De samenleving moet worden geïnspireerd door zijn vastberadenheid en moet zich inzetten om degenen die voor de vrijheid vochten te herdenken en eren. Dit is niet alleen een eerbetoon aan Boni, maar ook aan de collectieve veerkracht van het volk.
