‘Ik zag het als een door God gegeven mogelijkheid’

Haydi Berrenstein levert unieke prestatie voor Unesco

‘De eerste Surinamer die…’ Vier woorden die veel landgenoten op hun staat van dienst zouden willen hebben. Voor Haydi Berrenstein werd dat een realiteit toen ze zich aansloot bij het Unesco Earth Network en als vrijwilliger het eerste project van dit initiatief mocht uitvoeren. “Ik zag het als een door God gegeven mogelijkheid om kennis te maken met een ‘mens en biosfeer reservaat’”, deelt ze haar ervaring met de Ware Tijd.

Tekst Euritha Tjan A Way

Beeld privécollectie

Het project dat Berrenstein heeft uitgevoerd heeft te maken met het Saint Mary’s mens en biosfeer-reservaat op het piepkleine Caribische eiland Saint Kitts en Nevis met ruim 35.000 inwoners. Daar is in het reservaat verlies aan biodiversiteit geconstateerd. Dat kwam door menselijke activiteit, maar ook door klimaatverandering. “Saint Mary mens en biosfeer-reservaat strekt zich uit tot in de zee en de mensen leven er middenin. Zij die in het reservaat wonen, wilden ook manieren bedenken om er op een duurzame manier meer aan te verdienen”, legt Berrenstein uit.

Biosfeer

Unesco heeft 738 biosfeerreservaten in 134 landen erkend, waaronder 22 grensoverschrijdende locaties. Deze biosferen zijn bedoeld om te leren hoe mens en milieu samen kunnen leven in duurzame context. Uitdagingen die daarmee gepaard gaan, worden onderzocht en er worden oplossingen bedacht.

Vrijwilligers, verenigd in Unesco Earth Network, worden dan ingezet om die oplossingen aan te dragen. Op die manier vergaart de organisatie steeds meer informatie om mens en milieu in harmonie met elkaar te doen functioneren. Een vrijwilliger wordt gekozen wanneer het probleem van zo een biosfeer aansluit bij de expertise die iemand heeft. Het werd een match tussen Berrenstein en Saint Mary’s.

Unesco-commissie

Trouwens, het was niet de eerste ervaring van Berrenstein met de Unesco. Ze had daarvóór al een project uitgevoerd met een schenking van de organisatie. “Het was een educatieve documentaire over de natuur die ik toen op cd’s heb geplaatst en aan het ministerie van Onderwijs (onder Robert Peneux, … red.) heb afgestaan. Ik werd nog door de toenmalige secretaris-generaal van de Unesco gevraagd of ik in de nationale Unesco-commissie zitting wilde nemen, maar ik heb daarvan niets meer gehoord”, vertelt Berrenstein. Of de cd’s door het ministerie zijn gedistribueerd onder de middelbare scholen is haar ook niet bekend.

De milieudeskundige die haar PhD heeft behaald door onderzoek te doen in de mangrovegordel van Coronie, heeft ook enige tijd als nationaal milieu focal point gewerkt. Dat deed zij op het kabinet van de president nadat milieu was weggehaald bij het ministerie van Arbeid. Ze werd vervangen toen wijlen Winston Lackin focal point werd, maar ze bleef de behoefte hebben om internationaal en het liefst bij Unesco aan de slag te gaan.

Vrijwilliger

“Ik gaf me in 2021 op als vrijwilliger om mee te doen aan het Unesco Earth Network-programma. Het was geruime tijd ‘stil’ totdat Siegmien Staphorst van Naks mij erop attendeerde dat zij een job alert had ontvangen van Unesco voor Saint Mary’s mens en biosfeer-reservaat.”

Naks is de enige niet-gouvernementele organisatie in Suriname die door Unesco is erkend vanwege werelderfgoed waardoor zulke oproepen ook daar binnenkomen, legt Berrenstein uit. Staphorst attendeerde haar op de mogelijkheid en drong erop aan dat ze er wat mee deed “omdat Suriname zo weinig meedoet aan internationale mogelijkheden, waaronder ook die van het Caribisch Gebied”.

Berrenstein heeft vervolgens de melding online opgezocht en ging ermee aan de slag. “Ik ben toen na enkele maanden gekozen en was er superblij mee. Ik ben hier namelijk al enige tijd bezig via onderzoek vast te stellen dat de zoetwaterzwamp van Coronie een beschermde status krijgt. Via het project in Saint Kitts en Nevis heb ik ook meer kennis kunnen opdoen over hoe zo een mens en biosfeer-reservaat werkt.”

Projectteam

Berrenstein werd als senior deskundige aangesteld binnen het projectteam, waar ook een junior expert aan was verbonden. Het team bestond meestal uit acht of negen mensen. Eerst werd op basis van de bedreigingen van Saint Mary’s een terms of reference opgesteld. “Er moest dus een plan komen over hoe het verlies aan biodiversiteit tegen te gaan, hoe duurzame landbouwmethoden te ontwikkelen en toe te passen. Daarnaast hoe hun reservaat op een duurzame wijze te gelde te kunnen maken.”

Ze wilden bovendien een volledige milieu- en sociale impactstudie hebben. “Ze hebben namelijk weinig toegankelijke historische basisdata. Ze zijn van het Britse Gemenebest dus misschien is die er in Engeland wel.”

Veel heeft Berrenstein bereikt door met de belanghebbenden te praten en hun ervaringen te analyseren. Ook het feit dat Saint Mary’s mens en biosfeer-reservaat een bestuur heeft en iedereen ervan overtuigd was dat dit project moest slagen, heeft heel veel geholpen. “Ik heb gesproken met iedereen die met Saint Mary’s te maken had: met schoolkinderen, jeugdambassadeurs, marine biologen, waste managers, overheidsinstituten en we hebben veel ondernemers meetings gehad. Er waren ook ondernemers die geïntegreerde teelt deden van groente, fruit en bijen”, somt Berrenstein mensen op die allemaal op de één of andere manier actief zijn in het reservaat.

Oplossingen

“Ik heb een analyse gemaakt van de potentiële mogelijkheden voor werk en ondernemerschap en gebruik van natuurlijke hulpbronnen daarbij. We zijn ook nagegaan hoe zij non-timber forest producten duurzaam konden exploiteren om meer te verdienen. Ze doen het al, maar wilden er meer uithalen.”

Daar rolden een aantal aanbevelingen uit. “In de droge tijd is zoetwater een groot probleem. Ik heb de landbouwers aanbevolen een ‘dripping’ systeem aan te leggen, zoals is gedaan in Mexico. Netten in de bergen plaatsen om dauw op te vangen en dan een gleuf bouwen om het water op te vangen. Ik heb ook aanbevolen om aan agroforestry te doen in de gebieden die door verlies van biodiversiteit al zijn gedegradeerd zijn”, zegt Berrenstein.

Ze is december vorig jaar begonnen met het project en in februari was de eerste reis naar het eiland. Daar is gesproken met de belanghebbenden. Vervolgens was er in augustus weer een bezoek om de oplossingen te bespreken en er is direct begonnen met implementatie. Het voortraject van het project is nu afgerond en Berrenstein heeft een certificaat van de Unesco ontvangen voor deze prestatie. “Het was een eer om dit te mogen doen. Ik heb er ook uit geleerd. Het is namelijk geheel vrijwillig geweest.”

Pilot

Het pilotproject zal ook als kennis voor de Unesco dienen omdat het elders zal worden toegepast waar soortgelijke uitdagingen met betrekking tot de biodiversiteit spelen. En kennis die deze Unesco Earth Network-vrijwilliger heeft opgedaan zal voor haar dienen als ondersteuning naar waar haar hart naar uitgaat: “De Coronie-zoetwaterzwamp moet een beschermd gebied worden. Er wonen geen mensen in de zwamp, maar wel rondom de zwamp. De mensen zijn ook afhankelijk van het zoetwater dat uit deze zwamp komt en als zodanig kan het dus functioneren als een Unesco mens en biosfeer-reservaat.”

Echter, onlangs heeft Staatsolie het plan weer opgepakt om er te gaan boren op zoek naar olie. Berrenstein heeft in Saint Kitts en Nevis echter gezien dat als alle neuzen in één richting wijzen, er veel kan gebeuren op het gebied van duurzame ontwikkeling en behoud van de biodiversiteit en het milieu.