‘Mensen met macht houden niet echt van onderzoeksjournalisten’

door Jason Pinas

PARAMARIBO — “De gemeenschap van onderzoeksjournalisten staat wereldwijd onder hevige druk. We hebben geen andere keus dan meer dan ooit samen te werken.” Dit zegt David Kaplan, ex-directeur van de Global Investigative Journalism Network (GIJN), tegen de Ware Tijd.

Volgens hem heeft onderzoeksjournalistiek haar bestaansrecht bewezen in de afgelopen decennia en krijgt die steeds meer vaste voet aan de grond. Toch blijven de uitdagingen groot en de dreigingen enorm. “Mensen met macht houden niet echt van onderzoeksjournalisten. Oligarchen, autocraten, corrupte regeringsvertegenwoordigers houden niet van ons. We krijgen bijvoorbeeld intimidatie-rechtszaken tegen ons, bedreigingen met de dood, gebrek aan toegang tot informatie en beperkte fondsen voor onderzoek”, aldus Kaplan.

Echter, ondanks al deze zaken blijft het aantal onderzoeksjournalisten wereldwijd groeien. Kaplan: “Er zijn nu meer onderzoeksjournalisten in veel meer landen en ze doen beter werk dan voorheen. We gaan nergens.”

Overdracht

Een goed voorbeeld van die groei is volgens hem de succesvolle conferentie die GIJN in september heeft georganiseerd in Götenburg, Zweden. Duizenden journalisten van meer dan honderd landen waren aanwezig om tijdens de sessies van de Global Investigative Journalism Conference (GIJC), kennis en inzichten met elkaar te delen.

Klimaatverandering, grensoverschrijdende criminaliteit en data journalistiek zijn onderwerpen die vanuit verschillende invalshoeken zijn benaderd. “Ik ben bijzonder vereerd om deze grote conferentie te hebben mogen organiseren. Het was niet gemakkelijk om zo veel journalisten vanuit alle hoeken van de wereld bij elkaar te brengen, maar we hebben het gedaan”, blikt Kaplan terug.

Vooral omdat dit zijn laatste ‘wapenfeit’ was voordat hij het stokje overdroeg aan Emilia Diaz-Struck maakt hem trots. “Ik zou dit niet alleen kunnen doen. We hebben 244 lidorganisaties in negentig landen. Dit is een beweging die zichzelf verspreidt in de wereld om zaken als corruptie en machtsmisbruik tegen te gaan en wij zijn niet te stuiten.” Hij is ervan overtuigd dat zijn opvolger die al in de top van GIJN zat, het goede werk zal voortzetten.

Elkaar ondersteunen

Het idee van een wereldconferentie over onderzoeksjournalistiek ontstond in 2001. De journalisten Kaplan, Brant Houston en Nils Mulvad kwamen toen op het idee om collega’s uit verschillende delen van de wereld bij elkaar te brengen om over onder meer datajournalistiek te praten. Twee jaar later was de eerste conferentie een feit. “We waren toen een beetje huiverig over de participatie van collega’s, omdat onderzoeksjournalisten vaker worden verweten dat ze niet graag samenwerken”, zegt Kaplan.

De eerste keer waren bijkans driehonderd collega’s uit dertig landen bij elkaar in Kopenhagen. “Er gebeurde iets wonderbaarlijks. De journalisten begonnen intensief met elkaar te praten en inzichten te delen. Het was het juiste idee op de juiste tijd”, herinnert Kaplan zich.

Vanaf dat moment is het steeds groter geworden en in verschillende landen waaronder Brazilië georganiseerd. “Het heeft ons als onderzoeksjournalisten bij elkaar gebracht en dat is wat we nodig hebben. We hebben elkaar nodig.”