Transparantie rechterlijke processen

HET STRAFRECHTELIJKE ONDERZOEK naar de geruchtmakende moorden van 8 december 1982 is achter de rug. In hoger beroep zijn vijf ex-militairen, onder wie voormalig bevelhebber van het Nationaal Leger tevens voorzitter van de NDP, Desi Bouterse, tot langdurige vrijheidsstraffen veroordeeld. Deze strafzaak had veel aandacht van het publiek, media, juristen en de internationale gemeenschap. Veel mensen hebben tijdens interviews, lezingen, en praatprogramma’s op radio en tv hun zienswijze gegeven over de gang van zaken bij dit proces en wettelijke regels die eraan te pas kwamen.

De veelheid aan informatie, desinformatie en meningen zorgde niet zelden voor verwarring bij Jan met de pet, de gewone burger, die niet is ingewijd in juridische vraagstukken. Het feit dat vanuit het Openbaar Ministerie en het Hof van Justitie niet op een proactieve manier informatie over deze zaak werd verschaft aan de samenleving, droeg ook niet bij aan transparantie en een beter begrip bij het publiek van wat er werd gedaan.

Toen met de behandeling van deze strafzaak in november 2007 te Boxel werd begonnen, is wel een poging ondernomen om ter plekke op een eenvoudige manier de gang van zaken aan verslaggevers uit te leggen. Na elke zitting werd een samenvatting gepresenteerd aan de pers. Daarmee waren destijds de jurist Marjorie Sanches en politie-inspecteur Ro Gajadhar belast. Dat heeft enkele jaren goed gewerkt, maar daaraan kwam een einde nadat de zittingen te Boxel in 2010 werden gestopt en voortaan in Paramaribo plaatsvonden.

In Suriname zijn rechtszaken openbaar en in principe voor elke burger toegankelijk. Echter, in de praktijk zijn er barrières, zoals duidelijk het geval was in de Decembermoordenzaak. Vooral familie van de verdachten en nabestaanden van de slachtoffers, vertegenwoordigers van onder meer vreemde mogendheden en internationale organisaties, mensenrechtenorganisaties en de media hadden toegang. Hierdoor was er voor de gewone man niet of nauwelijks mogelijkheid om de zittingen bij te wonen.

In sommige landen zijn de media in de gelegenheid om rechtszaken, vooral de zogenoemde high profile-zaken, rechtstreeks uit te zenden. In Suriname mag dat niet en dienden de media zich bij de behandeling van het Decembermoordenproces te houden aan een vooraf bepaald protocol en was registratie vooraf bij elke zitting vereist. Opnameapparatuur is niet toegestaan in de rechtszaal.

Nu deze rechtszaak achter de rug is, is het misschien nuttig dat het Hof van Justitie en het Openbaar Ministerie samen een evaluatie plegen om voor de toekomst nieuwe regels te maken ten aanzien van de openbaarheid, toegankelijkheid en transparantie. Het is ook de hoogste tijd dat het Hof van Justitie zich gaat buigen over het aanstellen van een persrechter. Een rechter die vonnissen of het verloop van een rechtszaak in eenvoudige termen kan uitleggen aan journalisten, waardoor ook de samenleving een beter begrip krijgt over deze zaken.