15 December 2023
22:02Tekst en beeld Audry Wajwakana
PARAMARIBO — Het boek ‘Voyage à Surinam’ van Pierre Jacques Benoit uit 1839 behoort tot de meest geciteerde bronnen als het gaat om de duiding van de slavernij. Het veelgeprezen boek uit de eerste helft van de negentiende eeuw heeft sterk bijgedragen aan het beeld dat mensen in Nederland zich over Suriname vormden.
Echter, nu blijkt dat Benoit niet zelf de schrijver van ‘Voyage à Surinam’ is. “Delen van de tekst vertonen gelijkenissen met veel eerder gepubliceerde teksten over Suriname”, zegt Carl Haarnack, boekverzamelaar en oprichter van Buku Biliotheca Surinamica in Amsterdam. Samen met boekhistoricus Garrelt Verhoeven dook hij in de geschiedenis van het boek en het leven van Benoit voor de heruitgave met als titel ‘Reis naar Suriname’.
“We hebben een nieuw boek gemaakt, omdat we denken dat er behoefte is aan nieuwe informatie”
Carl Haarnack
Verliefd op Suriname
Over de auteur Benoit en de totstandkoming van ‘Voyage à Surinam’ was weinig bekend. Haarnack en Verhoeven presenteerden in hun inleiding onbekende en opmerkelijke gegevens die nieuw licht werpen op de betrouwbaarheid en betekenis van het boek voor de beeldvorming van het slavernijverleden.
Benoit was een Belgische kunstenaar, juwelierszoon en een avonturier die de wereld afreisde. Tussen 1828 en 1831 belandde hij in Suriname. Onduidelijk is wat zijn motieven waren om er te komen. Mogelijk had dit te maken met het overlijden van zijn vader in 1827. Hij en zijn broer plaatsten nog een overlijdensbericht in de Javasche Courant, waar ze in Nederlands-Indië voor langere tijd verbleven.
Het vermoeden is dat hij daarna naar Suriname kwam om op zoek te gaan naar goud of diamanten of uit nieuwsgierigheid. Wat de reden ook mag zijn, duidelijk is wel dat het land zo een grote indruk op hem heeft gemaakt dat hij zijn observaties in tekeningen uitbeeldde. Deze schetsen een liefelijk beeld van het leven in de kolonie.
Er is bijvoorbeeld een tekening van een slavenveiling waar een moeder met haar twee kinderen wordt verkocht. Benoit tekende het als een alledaags tafereel, maar wel zo precies, dat de onderzoekers na speurwerk in de archieven en de slavenregisters de datum van de veiling en de naam van de vrouw hebben kunnen achterhalen. Het ging om Susanna die op 9 december 1830 door Benoit werd getekend.
Mogelijke auteur
De tekeningen zijn ongetwijfeld van Benoit, maar de teksten van het boek tonen gelijkenissen met eerdere boeken als ‘Beschryving van Guiana’, ‘de Wilde Kust uit 1770’ en ‘Narrative of a Five Years Expedition Against the Revolted Negroes of Surinam’ van John Gabriel Stedman uit 1796. De onderzoekers komen tot de veronderstelling dat Benoit tekeningen voor het boek heeft aangeleverd, maar dat het manuscript door iemand anders is geschreven.
Het voorwoord is van de Nederlands-Belgische schrijver en dichter André van Hasselt (1806-1874), die verhuisde naar Brussel, waar hij zich in 1833 tot Belg liet naturaliseren. Hij publiceerde poëzie en proza in de Franse taal – het Vlaams werd destijds als minderwaardig beschouwd – en werkte in Brussel als bibliothecaris van de ‘Bourgondische Bibliotheek’, die later deel zou gaan uitmaken van de Koninklijke Bibliotheek. Hij zou hierdoor toegang hebben tot de teksten die eerder over Suriname waren verschenen. Als schrijver van historisch werk werd hij betrapt op plagiaat.
Boekpresentatie
Het boek van Benoit is een aantal keren daarna in andere vormen uitgegeven. “We hebben een nieuw boek gemaakt, omdat we denken dat er behoefte is aan nieuwe informatie”, legde Haarnack aan het publiek uit bij de presentatie in de Bibliotheek van de Anton de Kom Universiteit van Suriname.
Het idee ontstond in 2013 bij de herdenking van 150 jaar afschaffing van de slavernij en is nu, tien jaar later, alsnog uitgevoerd. Van de eerste druk zijn er wel enkele exemplaren te koop, maar die zijn in zwart/wit en kosten volgens Haarnack drieduizend tot 3.500 euro. De nieuwe uitgave kost 79 euro.
Enkele exemplaren zijn vorige week aan scholen, bibliotheken, musea en instellingen in Suriname aangeboden. Met een delegatie van de Universiteitsbibliotheek van Leiden bestaande uit onder anderen Verhoeven en directeur Kurt De Belder bezocht Haarnack diverse instellingen om het boek aan te bieden en om te praten over samenwerking.
De heruitgave is op groot folioformaat en, in tegenstelling tot het originele boek, volledig in kleur met een nieuwe Nederlandse vertaling. Ook het in juli verschenen boek ‘Groeten uit Paramaribo. Suriname in 500 oude prentbriefkaarten’ opgesteld door Haarnack werd bij deze gelegenheid gepresenteerd.