14 December 2023
16:00Suripop Christmas Edition, de nieuwste creatie van de stichting ter bevordering van kunst en kultuur in Suriname, wordt op 15 december gehouden. Zoals het geval is met het tweejaarlijkse componistenfestival Suripop, zal de Ware Tijd ook deze zes kerstliederen, gekozen uit 22 inzendingen, recenseren. Vandaag: ‘Kon meki wi p’sa wan switi kresneti (Roberto Banel) en ‘Na so mi wan fu syi kresneti’ (Humphrey Koulen).
Tekst Jeff Cramer
Beeld Javan Martokarijo
Roberto Banel, de componist van ‘Kon meki wi p’sa wan switi kresneti’, de derde track op het eerste Suripop Christmas-album, kan gerust worden omschreven als ‘de aanhouder’. Banel stelde zich ten doel door te dringen tot de Suripop-finale. Om die ooit te winnen is de grote ambitie.
“Kon meki unu firi wan switi kresneti meki unu ala kon na wan“
Na een aantal mislukte pogingen, bereikte hij uiteindelijk de finale van Suripop XXI met zijn zouknummer ‘Mi no sa kori yu’ gebracht door Joël Kuisch. En met zijn eerste Suripop-kerstinzending heeft hij gelijk beet en behoort zijn song tot de eerste zes finale composities.
De ervaren songwriter, arrangeur en producent brengt met zijn kerstlied graag over zijn wens voor een goede kerst voor eenieder, van elke rang en stand. En dat doe je in zijn beleving niet met een ‘saai’ rustig deuntje. Dus liet hij zich voor zijn heerlijk opzwepende nummer onder meer inspireren door vooral de vibe van Mariah Carey’s million selling Christmas anthem, ‘All I Want for Christmas’.
Ik denk dat we kunnen concluderen dat het hem aardig is gelukt. Zowel qua tekst en melodie. Hij legt in zijn tekst echt de nadruk op het samen ‘vieren’ van kerst in plaats van het alleen gedenken van de kerstperiode. ‘X-mas time is here with us and it’s time to celebrate. Let’s spread the joy and happiness around the world and make a happy day. Kon meki unu firi wan switi kresneti meki unu ala kon na wan, ko’w leti a kandra fu prati a lobi gi ala suma winsi pe yu e tan’. Zo gaat hij in het refrein aan het begin, knap spelend met de talen Engels en Sranan.
Later wisselt hij het Sranan ook af met het Nederlands en maakt hij in zowel het eerste als tweede couplet een verbinding tussen het kerstverhaal. Zo schrijft hij in het eerste onder meer: …‘Fa alasma e prisiri so mi wani prisiri nanga den. So wan switi kresneti mi wani yere efu a poku e prey. Yonguwan nanga den bigiwan so srefi den mofinawan. Samen vieren wij een vrolijk kerstfeest iedereen is blij dus kom er lekker bij’.
En dan in de overgang naar het tweede deel die verbinding met de kerstboodschap: ‘Kerstfeest is het feest van licht de geboorte van Jezus herdenken wij. A moro switi ten fu a yari. Someni presenti famiri e tyari’.
Het lijkt makkelijk zoals hij het heeft gedaan, maar makkelijk lijkt het mij niet om meertalig de ene en zelfde boodschap over te brengen en daarbij de vibe erin te houden. Want dat is precies wat Banel wel doet.
En bij sommigen zal het misschien even duren voordat je die voelt, maar als je er een paar keer naar hebt geluisterd, dan komt dat er zeker wel. Dit klinkt wel als een song die we in aanloop naar kerst wel vaker zullen horen, om de sfeer erin te helpen brengen.
Arrangement en video
Het feit dat Roberto Banel en ‘maestro’ Ernesto van Dal beiden arrangeurs zijn, die ook vaker met elkaar hebben gewerkt, is wat mij betreft goed te horen aan dit arrangement. ‘Nesto’ heeft niet veel nodig om te begrijpen wat Banel wil.
Hij heeft in elk geval goed begrepen wat de componist bedoelde toen hij aangaf in de intro, de sfeer van de populaire mega Amerikaanse college brassbands ook in zijn song te willen verwerken. Die zijn in staat, van elk genre muziek, een brass-arrangement te maken. Het resultaat in de opener van Banel’s compositie is er eentje die er zeker mag wezen.
Gedurfd, want het is in het verre Suripop-verleden wel anders geweest met brass-segmenten in nummers. Trouwens de blaaspartijen gaan dwars door die song door als mooie fill-ins. Met goede tempoafwisselingen zit het arrangement ook goed in elkaar en verveelt het niet, integendeel.
Het is te hopen dat Tannischa Spa tijdens de live presentatie in staat zal zijn dezelfde happy feel over te brengen, want dat verdient dit nummer zeker. Maak goed gebruik van het podium en hou contact met het publiek, geef ik als tip mee.
Rick Cramer levert in de videoproductie opnieuw puik werk af. Cramer is in staat met zijn shots en montage een verhaal te vertellen. En hij heeft het ‘verhaal’ van componist Banel heel goed neergezet, waardoor waarde wordt toegevoegd aan de vrij aardige compositie. En wie weet is Banel’s ambitie ooit een Suripofestival te winnen, wel dichterbij dan hij denkt. Aanhouden Roberto.
‘Na so mi wan fu syi kresneti‘
De componist van track vier is de meest ervaren onder het gemêleerde componistengezelschap in de Suripop Christmas Edition. Humphrey Koulen heeft er bij elkaar opgeteld, als zanger en componist, maar liefst vijf Suripop-edities op zitten. En die ervaring kan je wel degelijk terug horen in zijn nogal bijzondere kerstinzending, ‘Na so mi wan’ fu syi kresneti’.
Ja, u leest het goed. Ik schreef bijzondere Suripop-kerstinzending. En ik zal motiveren waarom, want dat is de bedoeling van deze recensiereeks. Ten eerste, de titel in combinatie met het thema dat wordt beschreven in dit nummer. De roep, nee sterker nog, de noodkreet om eenheid in ons prachtig diverse Suriname, wordt al op sublieme manier als ‘gebod’ neergezet in de titel. Koulen’s visie voor een Suriname in eenheid en harmonie.
“Now na a ten fu trowe unu lobi“
Je zou dus gerust het woord ‘kresneti’ kunnen vervangen en Sranan kunnen invullen, niet alleen in de titel, maar dwars door de gehele tekst. En je hebt in één klap een ijzersterk officieus volkslied a la ‘Mi kondre tru mi lobi’. Want zo sterk nationalistisch is deze tekst geschreven, verweven in een kerstlied.
De tweede reden waarom dit nummer zo bijzonder is. Je kunt de liefde die Koulen heeft voor Suriname bijna aanraken. In neem u even mee: ‘Luku fa a son e brenki, a winti waran. Sma fu ala kloru e bondru nanga prisiri. Makandra e singi, unu sten in harmoni. Disi na pe w’e tan. Ala difrenti e meki unu moro tranga. Pe a doti e gi unu ala sani un abi fanowdu e puru unu sorgu’.
Voel je hem al? Ik zal nog even doorgaan. En nee, ik zal niet de volledige tekst opschrijven, maar ik wil u toch wel laten voelen wat ik voel. Zo gaat het voorrefrein verder: ‘A liba e dansi nanga den skwala fu a libi, siksiyuru e bari. Den wiwiri e dansi. Prisiri ala pe, yu kan yere a grontapu singi a harmoni’.
En dan het refrein: ‘A so mi wani fu syi kresneti. Srananman na ini harmoni. Fu Sipaliwini te na watrasey. O hoho. Unu na wan bigi famiri. Unu bondru k’a wan. Singi nanga mi, fu unu yeye kan fri. Now na a ten fu trowe unu lobi’.
En met deze laatste zin in het refrein doet Koulen iets bijzonders met de zinsnede ‘trowe unu lobi’. Wat bedoelt hij nu, dat we onze liefde moeten weggooien? Natuurlijk niet. Hier moet trowe worden gelezen als prati, delen dus van onze liefde, onder elkaar vul ik aan.
Of gewoon wel het gooien inderdaad, maar dan niet met vuil of disharmonie, maar van onze liefde naar elkaar. Dus je kunt er beide richtingen mee op. Ik bedoel hoe lyrisch kun je zijn in een liedtekst? Fantastisch geschreven.
Ik zou u aanraden dit nummer in zijn geheel met een goede headset te beluisteren. Je zult van de ene in de andere verbazing vallen. Jouw nationalistisch gevoel en liefde voor Suriname wordt tot in de ziel geprikkeld. En dat komt niet in de laatste plaats door de onnavolgbare gevoelige falsetto van zanger Tarnaz Amarello. Absoluut geen onbekende voor de componist.
Wie de a-capella zangformatie Humphrey & Friends volgt, zal ontdekken dat deze Amarello jarenlang ook deelgenoot was van dit supergoed zangensemble. Dus Koulen kent hem door en door en was het dus niet moeilijk hem te kiezen om zijn nummer te vertolken.
Trouwens, Amarello heeft, net als Koulen zelf, ook het vermogen om het nummer compleet naar zijn hand te zetten en het juiste gevoel erin te leggen. Op het juiste moment van crescendo naar decrescendo, samenvloeien met de muziek. Schot in de roos deze keuze voor Amarello. En de heerlijke backing vocals, voeren je mee als varend op de Surinamerivier, tot aan het einde.
Arrangement en video
En dan het arrangement van weer eens Van Dal. Aan alles kun je horen waarom Koulen juist voor hem heeft gekozen om zijn demo tot een volwaardige song te maken, met alles erop en eraan. Dit arrangement zou makkelijk door een geheel orkest a la het multi-Grammy-winning Metropole Orkest kunnen worden gespeeld. Daarmee is alles gezegd.
De video van de voor mij onbekende Romano Barron is de kers op de taart. Die heeft bij deze dan zijn naam gevestigd. Luister naar de tekst en kijk naar de beelden Suriname.
Dit is de enige compositie waarbij ik, na het horen van de eerste tonen, zoiets had van ‘dit is ‘m, titelkandidaat’. Humphrey Koulen gefeliciteerd.