BESCHOUWING — Ontwikkeling literaire activiteiten Suriname

Het stimuleren van leesgewoonten, vooral onder jongeren, en het ondersteunen van literaire evenementen en schrijfwedstrijden zijn slechts enkele stappen in de richting van een bloeiende literaire gemeenschap. Door deze inspanningen kunnen Surinaamse schrijvers niet alleen hun eigen gemeenschap bereiken, maar ook wereldwijd weerklank vinden, waardoor de bekendheid en waardering voor de Surinaamse literatuur wordt vergroot.

Tekst Kevin Headley

Beeld Jason Leysner

Volgens Jeffrey Quartier, schrijver en bestuurslid van de Schrijversgroep ’77, moet in de literatuur worden geïnvesteerd. “Zoals het er nu voor staat, moeten de schrijvers dat zelf doen en de wegen kennen om financiers te vinden teneinde bijvoorbeeld een boek te kunnen uitbrengen. De markt is klein en vijfhonderd exemplaren verkopen van je boek kan hier al worden gezien als een bestseller, maar in het buitenland is het vrij weinig. Daar moet je ook nog veel betalen voor goede promotie.”

Een andere grote hindernis is de beperkte toegang van de Surinaamse samenleving tot literatuur. Bibliotheken kunnen nauwelijks boeken aanschaffen vanwege financiële beperkingen, waardoor ze afhankelijk zijn van gulle gebaren van organisaties en schrijvers.

Ondanks deze obstakels zijn er lichtpuntjes. Dit jaar heeft de literaire scene in Suriname een opmerkelijke groei doorgemaakt. Maandelijks zijn er (meerdere) literaire activiteiten georganiseerd. De media hebben die in veel gevallen uitgebreid belicht.

Echter, Quartier spreekt van een bewogen jaar. De Schrijversgroep ’77 heeft elke maand haar thema-avond kunnen invullen, waarbij ook nieuwe boeken zijn gepresenteerd. Niet alleen van lokale schrijvers, maar ook van schrijvers uit Curaçao en Nederland. Toch zijn er zaken die kunnen worden verbeterd. “Het scholenbezoek, zoals dat in het verleden veel werd gedaan, moet weer worden opgepakt. Met deze activiteit worden namelijk de bewustwording voor en waardering van de Surinaamse literatuur vergroot en misschien zelfs aangewakkerd.”

Literatuurfestival

2023 kenmerkte zich door de bezoeken van Raoul de Jong en Karin Amatmoekrim, die presentaties gaven over hun werken. De Jong sprak over ‘Jaguarman’ en Amatmoekrim over ‘In Wat voor Land Leef Ik Eigenlijk? Anil Ramdas: Onmogelijk Kosmopoliet’. Deze evenementen trokken aanzienlijke publieke belangstelling, maar ook de presentatie van ‘Faya Lobi’, het boek van Ange Jessurun uit Curaçao, trok veel publiek.

Een andere opvallende gebeurtenis was het literatuurfestival ‘Eenheid is Kracht’. De opkomst was minder, maar de inhoud, de workshops, presentaties en discussies hebben inzicht verschaft in de impact van het verleden van Suriname op de literatuur van Suriname. Ook werd besproken welke richting moet worden ingeslagen om de literatuur verder te ontwikkelen, met name door er meer aandacht aan te besteden in het onderwijs. Het was na jaren dat er weer een literair festival in Suriname werd gehouden.

De derde editie van de Donner/Self Reliance Schrijfwedstrijd kende 23 inzendingen, waarvan zeventien door vrouwen en zes door mannen waren ingestuurd. Hoewel er één inzending minder was dan bij de tweede editie, markeerde dit nog steeds een verdubbeling ten opzichte van de eerste.

Deze schrijfwedstrijd, georganiseerd door stichting Don Walther Fonds, is een eerbetoon aan schrijver Don Walther Donner (9 december 1929-1 september 2022), die de eerste Donner-wedstrijd in 2018 volledig sponsorde.

Toegang vergroten

Het Nationaal Archief Suriname heeft in de afgelopen jaren succesvolle presentaties georganiseerd rond boeken over het Surinaamse verleden, waar veel belangstelling voor bestond. De organisatie Skrifi heeft een jongerenboekenweek ‘Plezier met Lezen’ geïntroduceerd, gericht op het stimuleren van middelbare scholieren om meer te lezen en zich te verdiepen in boeken die buiten hun verplichte leeslijst vallen.

Bovendien tracht de bibliotheek van de Anton de Kom Universiteit van Suriname activiteiten te organiseren, waaronder exposities rond haar indrukwekkende collectie van Surinaamse boeken, die naar verluidt de grootste is in het land. Deze initiatieven dragen bij tot het vergroten van de toegankelijkheid van literatuur en het bevorderen van leesgewoonten in Suriname.

Stichting Platform Suriname organiseerde in verband met ‘De week van het Nederlands’ een poëzieavond onder grote publieke belangstelling. De organisatie Wi Tru Sranan hield een opstelwedstrijd voor scholieren om na te denken over waarden en normen.

Bijdragen van schrijvers Clarissa Vaseur, Indra Hu, Jo-Ann Monsels en Hilli Arduin aan het vergroten van het aanbod van Surinaamse boeken mogen zeker niet worden vergeten. Sommigen hebben dit jaar nieuwe werken gepresenteerd en daarbij ook activiteiten gehouden om zo hun bekendheid te vergroten. Het gaat vooral om vrouwen die zich voornamelijk richtten op kinderboeken.

Aanpassen literatuuronderwijs

Volgens Jerry Dewnaran, neerlandicus en redactielid van ‘de Ware Tijd Literair’, is het bijzonder slecht gesteld met literair onderwijs in Suriname. Er is een oude literaire methode, Fa yu e tron leisibakru, ontwikkeld door letterkundige Els Moor, die nog steeds wordt gebruikt. “De methode heeft haar nut bewezen, maar moet nu worden bijgewerkt of er moet een nieuwe worden ontwikkeld. Literatuuronderwijs moet aan deze jonge generatie op een andere manier worden aangereikt, dan zoals wij dat jaren terug hebben gehad. Maak gebruik van de moderne technologie die er is. Leer leerlingen bijvoorbeeld ‘Booktoks’ te maken.”

Onder de hashtag #BookTok op TikTok delen gebruikers hun favoriete boeken. Dat bevordert het lezen en leesplezier. “Breng boeken binnen het bereik van de leerlingen”, zegt Dewnarain verder. “Zorg voor bevlogen leerkrachten die een hart hebben voor literatuur. Stel als leerkracht geen verplichte leeslijst op voor mondelinge examens. Coach de leerling en kies samen met hem of haar een leuk boek, dat geschikt is voor zijn of haar leesniveau. We hoeven niet allemaal te eindigen bij de schrijvers Astrid Roemer en Edgar Cairo, wat wel ideaal zou zijn. Het gaat om het opwekken van de leeshonger en uiteindelijk het beleven van leesplezier! We moeten een mindshift maken. De leerlingen moeten niet meer dertien of veertien boeken lezen, maar boeken of onderwerpen die hen interesseren.”

Dewnarain vindt dat het leesplezier moet toenemen en dat de jongeren niet gedwongen boeken moeten lezen. “Ik geloof dat onze jongeren wel wereldliteratuur kunnen lezen. Het ministerie van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur moet het literatuuronderwijs aanpakken en vernieuwen. Maar ook ouders hebben een taak hierin te vervullen. Wie leest nog voor zijn jong kind voor? Verhalen voorlezen aan jonge kinderen wekt ook de leeshonger op! Dus het lezen van boeken moet ook met de paplepel worden ingegoten. En dan heb je de bijdrage van de samenleving. Helaas, met het wegvallen van het kinderboekenfestival is ook een gat ontstaan om kinderen bezig te houden met lezen.”

Congres over literatuur

In 1997 organiseerde de Schrijversgroep ’77 het congres ‘Schrijverschap 2000, nationaal of internationaal’, met inleiders uit Nederland, Curaçao, Trinidad en Tobago en Frans-Guyana. “Een voorstel is dat er weer zo’n congres wordt gehouden om te bespreken hoe we de literatuur in Suriname verder kunnen ontwikkelen”, zegt Quartier. “Kijken naar de kansen die er zijn en mogelijkheden om fondsen aan te spreken. Ook kijken we hoe we met het bedrijfsleven afspraken kunnen maken voor ondersteuning om meer werken te produceren en ook ervoor te zorgen dat deze werken een publiek bereiken en worden gelezen.”

Dewnarain is ook voorstander dat er weer een internationaal literatuurcongres wordt gehouden. “De vorige gaf een boost aan de sector en er wordt nog steeds voortgeborduurd op de informatie die werd gepresenteerd op die activiteit. Er werden namelijk verschillende onderwerpen behandeld, zoals wat onderscheidt onze literatuur van de rest van de wereld en welke schrijvers mogen worden gerekend tot Surinaamse schrijvers. Het was ook een goed reflectiemoment om te kijken wat beter kan.”

Met een gedeelde inzet van schrijvers, het onderwijs, bedrijfsleven en de samenleving als geheel, kan Suriname een bloeiende literaire gemeenschap tot stand brengen. Dit vereist samenwerking, creatieve benaderingen en een hernieuwde focus op het koesteren van leesplezier en literaire waardering in alle lagen van de samenleving. De weg naar literaire welvaart in Suriname kenmerkt zich door uitdagingen, maar met vastberadenheid en collectieve inspanningen kan het bereiken van deze doelen een bron van trots zijn voor de natie.