REISVERSLAG — Varen in binnenland onrendabel door enorme droogte

Door de aanhoudende extreme hitte vallen veel rivieren in het binnenland (gedeeltelijk) droog, waardoor de vaartijd tussen verschillende bestemmingen langer is. Zo duurt bijvoorbeeld een bootreis van Atjoni naar Pikin Slee vier uur, het dubbele dan bij normale waterstand en van Atjoni naar Botopasi vijf uur, ook twee keer het normale. Maar nog belangrijker zijn de kosten die de pan uitrijzen, blijkt uit gesprek van de Ware Tijd met de bootslieden Reinier Petrusi en Rinaldo ‘Blanki’ Asodanoe.

Tekst en beeld Edwien Bodjie

De aanhoudende droogte in het binnenland zorgt voor aanzienlijke uitdagingen voor onder meer bootslieden in Boven-Suriname. Terwijl in Paramaribo de regentijd al is begonnen, wachten de mensen in het achterland gespannen op neerslag. “A waka e kost furu moro leki san wi e meki bijna“, zegt Petrusi, waarmee hij bedoelt dat van de dagopbrengst bijna niets overblijft door de hoge kosten.

De langere vaartijd, dus meer brandstof, inhuren van extra personeel om de boten over de sula te trekken, repareren van beschadigde boten daarbij en beschadiging van de propeller van de motor zijn extra kosten die in de tienduizenden Surinaamse dollars lopen. “Ik moet aan het einde van elke werkdag mijn boot lappen en elke week een propeller van SRD 6.000 kopen. A sani kon hebi“, doet Petrusi zijn beklag.

Hij zou het waarderen als alle bootsmannen uit het gebied een bond zouden oprichten. Dat zou de weg openen om bijvoorbeeld met de regering te onderhandelen voor tenminste een subsidie op brandstof. “Want als wij onze prijzen moeten aanpassen aan de huidige omstandigheden, zullen de gevolgen niet te overzien zijn”, meent Petrusi.

Op tijd

De Ware Tijd vaart mee met ‘Blanki’, bootsman uit Atjoni, die tijdens de reis naar het dorp Pikin Slee zijn ervaringen deelt. Maar al uren voordat de reis begint, is de spanning merkbaar als hij wordt gebeld om een reis te boeken. “Het is niet zoals vroeger; je moet op tijd zijn, zodat we vroeg kunnen vertrekken”, klinkt hij gespannen. Bij aankomst te Atjoni is het opmerkelijk stiller dan normaal, met weinig mensen en weinig boten.

“Het wordt steeds moeilijker om te varen; de droogte brengt ook meer gevaar met zich mee”, vertelt Blanki. Met meer dan 25 jaar ervaring op de route begrijpt hij het belang van het boottransport van personen en goederen. Veel collega’s zijn tijdelijk gestopt vanwege de gevaren en hoge kosten. Omdat er weinig boten varen, proberen mensen ook zo min mogelijk te reizen om overvolle boten te vermijden. Terwijl lokale bewoners het vermoeiend vinden, ervaren toeristen het juist als avontuurlijk en spannend.

Duidelijk vol ongeduld kijkt de bootsman uit naar twee passagiers uit Paramaribo die moeten meevaren. De rest zit al in de boot. Aan de voorkant zijn de vele spullen van passagiers bedekt met een zwart dekzeil tegen het op klotsende water. De zon is fel; sommige mensen klagen. Ze willen weten op wie Blanki nog wacht. Na enkele ogenblikken arriveert een bus en de twee vrouwen, op wie werd gewacht, stappen in de boot. “Mensen, we gaan vertrekken!” roept de bootsman om één uur ’s middags, duidelijk opgelucht.

Kulaman

Hij heeft twee extra helpers die de boot sturen en richting geven. Non-verbaal wordt er gecommuniceerd tussen de koelaman, gespierde jongemannen voorin de boot met lange vaarstokken en Blanki. Hij is de motorist en door het geluid van de motor zou hij de jongens anders niet kunnen verstaan.

Ze wijzen aan welke richting hij moet aanhouden, wanneer hij langzamer of sneller moet en wanneer hij zijn buitenboordmotor uit het water moet kantelen om een botsing met stenen of zand te voorkomen. De droge rivier brengt zandbanken en rotsen naar de oppervlakte, waardoor passagiers op sommige plekken genoodzaakt zijn uit te stappen, zodat de boot kan worden getrokken.

Het slepen over de rotsen veroorzaakt ook veel schade aan de boten en de buitenboordmotor. “Het duurt allemaal zo lang. Vooral het steeds uitstappen vinden ouderen onhandig. Ze reizen alleen wanneer het echt moet”, geeft Blanki aan. “Maar hoe minder mensen reizen, hoe minder inkomsten voor ons als bootslieden”, klaagt hij.

Ontwrichting

De gevolgen van de droogte zijn vooral merkbaar in de bevoorrading van winkels, scholen en lokale gemeenschappen. “Scholen en medische posten ervaren al geruime tijd problemen vanwege het isolement dat is ontstaan door deze droogte”, weet hij. De sociale en economische infrastructuur komt hierdoor onder druk te staan. Maar ook mensen die hun kostgrondjes willen bewerken kijken verlangend uit naar regen. Huishoudens wachten eveneens in spanning of om hun voorraadtanks ter vullen.

“Ik vaar nu twee tot drie keer per week in plaats van zes keer, omdat het zwaar is geworden”, legt Blanki uit. De kosten van onderhoud, inclusief de aanschaf van nieuwe propellers vanwege beschadigingen door rotsen, drukken zwaar op het inkomen van de bootslieden. Extra mensen om op de boot te helpen en jongens die bij de extreem lage delen staan om boten te helpen trekken, krijgen ook betaald. Smeerolie en brandstofprijzen, vooral in Atjoni, zijn aanzienlijk hoger dan in Paramaribo, waardoor het behouden van redelijke tarieven voor passagiers een uitdaging wordt.

El Niño

Na ruim een uur heel langzaam en zorgvuldig varen, wordt een grote sula bereikt, vlak bij het dorp Jaw Jaw, waar het vakantie-eiland Isadou is. De trip bracht de mensen langs ongeveer tien dorpen. Opvallend veel kinderen zwemmen in de rivier; voor hen is het gezellig genieten vanwege het lage water met lage stroming. “Veel scholen zijn dicht omdat leerkrachten geen drinkwater hebben en naar Paramaribo vertrekken, dus hebben de kinderen veel vrije tijd om te genieten van de rivier”, zegt Blanki.

Ondertussen zijn alle reizigers uitgestapt zodat de boot lichter is om getrokken te worden door de sula, over de stenen en een smalle vaargeul heen. Met veel vlieg- en kunstwerk, maar ook behendig, wordt de boot over de sula getrokken, met hulp van een groepje tieners dat op de rotsen staat. “We zijn die jongens erg dankbaar; zonder hen was dit onmogelijk. En ze verdienen er ook wat mee.” De passagiers lopen om de sula heen vanwege de droogte en stappen weer in aan de andere kant van.

De trage boottocht gaat verder en de volgende stop is bij de grotere stroomversnelling Felu Lasi bij het Anaula Nature Resort. Als de droogte aanhoudt, kunnen de gebieden worden afgesloten van goederen uit de stad. Het is de eerste extreme droogte in bijna vijf jaar en ondanks de verwachting van wat regen in de komende dagen, lijkt het niet voldoende om het waterpeil hoog genoeg te krijgen voor een normale bootvaart.

De reizigers stappen uit tegenover Anaula en lopen tien minuten over een bospad. Het duurt langer dan een halfuur voordat de bootslieden en helpers de boot over de sula krijgen. Door veel tussenstops om boodschappen af te geven in verschillende dorpen wordt Pikin Slee pas om zes uur ’s avonds bereikt. De reis duurde precies vijf uur, terwijl dat voorheen twee uur was.

Meteoroloog Jimmy Samijo voorspelt weliswaar wat regen, maar zegt er direct bij dat die waarschijnlijk niet genoeg zal zijn om de aanhoudende droogte te verhelpen. “We bevinden ons in een periode met het klimaatfenomeen El Niño.” Dat betekent dat er minder neerslag zal zijn dan gebruikelijk. Het is nu de kleine regentijd, dus ook in het binnenland mogen ze wat buien verwachten, maar helaas niet zoals voorgaande jaren”, vertelt de weerdeskundige.

Petrusi reageert daarop dat hij zal blijven werken. “Ik blijf varen zolang dat nog kan; het is niet meer rendabel, maar ik doe het, omdat ik mijn dienstverlening aan de gemeenschap wil blijven bewijzen.”