30 November 2023
08:06De extreemrechtse Geert Wilders deed vorige week na de onverwacht grote verkiezingsoverwinning van zijn Partij voor de Vrijheid (PVV) het voormalige moederland Nederland op al zijn grondvesten schudden. Ook in Suriname worden de wenkbrauwen gefronst nu Wilders het met zijn radicale ideeën mogelijk als premier voor het zeggen krijgt. En vooral in de moslimgemeenschappen in Nederland, waartoe ook tienduizenden mensen van Surinaamse afkomst behoren, maakt men zich grote zorgen.
Tekst Armand Snijders
Beeld Reuters/X
Zelfs in de Verenigde Staten was Wilders afgelopen week hét gesprek van de dag. Daar werd een vergelijking getrokken met Donald Trump, die als president – en ook daarna – lak aan iedereen had en zelfs openlijk de democratie deed wankelen. Maar die vergelijking gaat volgens de deskundigen niet op. Daarvoor verschillen de politieke systemen van de landen te veel: zoveel macht als een Amerikaanse president heeft, zoveel beperkingen zijn opgelegd aan de Nederlandse premier.
“In het verkiezingsprogramma van de PVV staat dat de excuses voor het slavernijverleden moeten worden teruggedraaid”
Die heeft zich boven alles te houden aan de Grondwet en kan niet eigenhandig met een simpele handtekening het parlement overrulen, zoals in de Verenigde Staten vaak gebeurt. Ook in Suriname negeert de president soms besluiten waar hij De Nationale Assemblee en zelfs het oordeel van de Staatsraad nodig heeft. Een recent voorbeeld hiervan is het staatsbesluit over de grondconversie, dat Chandrikapersad Santokhi heeft doorgedrukt ondanks de vele maatschappelijke en politieke bezwaren.
Met geen mogelijkheid
Dat zou in Nederland onmogelijk zijn. Daardoor is ook een premier deels aan handen en voeten gebonden. Als het al niet door de Nederlandse wetgeving is, dan is het wel door de Europese wetten en regeltjes. Dus de vrees dat de door Wilders verafschuwde moslims binnenkort het land kunnen worden uitgezet en dat er straks ook duizenden Surinaamse Nederlanders op Zanderij staan, is ongegrond. De meesten zijn Nederlandse staatsburgers die net zo veel rechten hebben als iedere andere burger. Die kunnen met geen mogelijkheid worden uitgezet.
Overigens, Wilders heeft in zijn campagne gezegd dat hij de moslims ongemoeid zou laten en zei zelfs na de verkiezingsoverwinning dat hij een premier wil zijn voor ‘alle Nederlanders’. Hij zal dus niet proberen om moskeeën en islamitische scholen te verbieden, zoals hij al bijna twintig jaar roept. Dat zegt hij tenminste. Maar zijn zeer omstreden ‘minder Marokkanen’-uitspraak in 2014 vanaf een podium in Almere, en waar hij in 2021 door de hoogste rechter in Nederland wegens ‘groepsbelediging’ voor werd veroordeeld, heeft hij nooit teruggenomen.
Iets heel erg scheef
Daarom vinden veel mensen zijn plotselinge mildere toon ongeloofwaardig en hebben ze er maar weinig vertrouwen in dat hij er straks voor alle Nederlanders is. Maar het feit dat bijna een kwart van de kiezers hun stem op de PVV hebben uitgebracht, betekent wel dat er iets heel erg scheef zit in de Nederlandse samenleving. “Er moest wat veranderen”, zo klonk het dan ook veelvuldig toen de uitslag bekend was.
De stemmen kwamen uit alle lagen van de bevolking. Veel mensen in Nederland hadden het helemaal gehad na vier regeringen onder leiding van Mark Rutte en na dertien jaar het geloof in de politiek grotendeels verloren. Een stem voor Wilders was dus vaak een stem tegen de gevestigde politiek. Zoals veel mensen in Suriname iedere vijf jaar ook vrijwel standaard tégen iets stemmen in plaats van vóór een bepaalde partij of politiek leider.
(lees verder onder de foto)
Ongrondwettelijke standpunten
Echter, dat Wilders het nu waarschijnlijk voor het zeggen krijgt, wil niet zeggen dat Surinamers en hun nazaten in Nederland daar helemaal niets van merken. Want hij houdt nog altijd – soms ongrondwettelijke – standpunten erop na waarmee hij grote groepen op de kast heeft gejaagd. Maar waar hij tegelijkertijd veel mensen mee heeft aangesproken.
Zo staat in het verkiezingsprogramma van de PVV dat de excuses voor het slavernijverleden moeten worden teruggedraaid. Overigens, het is niet waarschijnlijk dat dat gaat gebeuren, want daar krijgt hij nooit een meerderheid voor in het parlement. Maar het is uiterst pijnlijk én zorgwekkend dat hij in december 2022 via een bericht op Twitter (tegenwoordig X) over Suriname schreef: “Jullie verdienen geen slavernijexcuses, Zwarte Piet blijft, het woord neger wordt niet verboden en naar geld kunnen jullie al helemaal fluiten”.
“De vrees dat de door Wilders verafschuwde moslims binnenkort het land kunnen worden uitgezet en dat er straks ook duizenden Surinaamse Nederlanders op Zanderij staan, is ongegrond”
Wat gebeurt als hij als premier woorden van gelijke strekking herhaalt? Het is ook de vraag hoe de Surinaamse regering daarop zal reageren, ook gezien het feit dat Suriname zo lang voor die excuses heeft geknokt. Wordt uit protest de ambassadeur uit Nederland teruggeroepen?
In Caribisch Nederland maakt men zich eveneens zorgen over de winst van Wilders. De PVV stelde tijdens de laatste begrotingsbehandeling in Nederland namelijk voor om de voormalige Nederlandse Antillen maar op Marktplaats te zetten. Een ridicuul voorstel, maar het zegt wel iets over de toon die in de toekomst mag worden verwacht.
(lees verder onder de foto)
Streep door de rekening
Een kabinet-Wilders zou daarnaast roet in het eten kunnen gooien ten aanzien van de Surinaamse wens om de visumplicht voor Nederland te versoepelen, dan wel af te schaffen. Dat zou een flinke streep door de rekening zijn voor veel Surinamers die nu de steeds weer ingewikkelder wordende regeltjes moeten overwinnen om hun geliefden in het voormalige moederland te mogen bezoeken.
Echter, de grootste zorgen zijn er voor de duizenden staatloze burgers met Surinaamse roots in Nederland, die daar al tientallen jaren wonen maar geen verblijfstatus hebben. Zij zijn vóór 1975 geboren in Suriname en hebben daardoor de Nederlandse nationaliteit, maar zijn door vooral onwetendheid zonder papieren komen te zitten. Ze hebben geen enkel recht in Nederland, maar kunnen ook niet terug naar Suriname, als ze dat al zouden willen.
Generaal pardon
Deze groep die tussen wal en schip is komen te vallen, maar wel een bestaan in Nederland heeft opgebouwd – en zelfs kinderen en kleinkinderen heeft – heeft de afgelopen twee jaar volop de aandacht gekregen van de politiek en er wordt zelfs gesproken over een generaal pardon. Daar zouden Wilders en zijn PVV wel eens een stokje voor kunnen gaan steken.
Nogmaals, het was op 22 november een historische uitslag. De één juichte, de ander treurde. Maar iedereen is het erover eens dat nu de stofwolken wat zijn neergedaald, men moet leren elkaar over de bestaande kloof heen te verstaan. Immers, elkaar zwartmaken en paniek zaaien heeft een samenleving nog nooit verder geholpen. Het is tijd om compromissen te sluiten. Iets dat Nederlanders als de beste kunnen.